در روزگاری که تقریبا هیچ‌فردی دنبال مطالعه نمی‌رود، ممکن است فکر کنید که در دست‌گرفتن یک کتاب، حرکتی ویژه و انقلابی محسوب می‌شود. کنجکاوبودن و مطالعه کتاب‌های گوناگون، ویژگی ارزشمندی است؛ اما برای پیشرفت‌کردن و افزایش سطح آگاهی از هر روشی کارآمد نیست. مطالعه زیاد همیشه نمی‌تواند به همه‌ سوالات شما پاسخ دهد. برای آن‌که کارهای بزرگی انجام دهید، باید هدفمند مطالعه کنید.

حتما برای شما پیش آمده‌ که حین مطالعه یک کتاب، احساس کنید که انگار تمام کلمات در هم پیچیده شده‌اند و هیچ‌چیز از آن‌ها متوجه نمی‌شوید. این‌گونه کتاب‌ها درست همان چیزی است که هر انسانی نیازمند مطالعه آن‌ است.

در این مطلب از استارتاپت، قصد داریم ۹ توصیه برای مطالعه هدفمند و افزایش سطح آگاهی به شما ارائه دهیم. با استفاده از این نکات، شما طی سه مرحله، می‌توانید بار دیگر سراغ کتاب‌های سخت و دشواری بروید که سال‌ها پیش آن‌ها را کنار گذاشته‌اید و حالا در کتابخانه‌تان خاک می‌خورند. اما این بار به‌راحتی می‌توانید آن‌ها را بفهمید و از مطالعه‌شان لذت ببرید.

مطالعه هدفمند چگونه باعث افزایش سطح آگاهی می‌شود؟

مطالعه هدفمند یعنی شما دقیقا سراغ چیزی بروید که به آن احتیاج دارید و در هر مرحله، سطح درک و فهم خود را افزایش دهید.

برای آن‌که ذهن‌ خود را تقویت کرده و به شیوه درست و هدفمند، مطالعه کنید؛ باید مغزتان را مانند یک عضله درنظر بگیرید. برای تقویت و قدرت‌مندکردن هر عضله، باید آن را با وزنه‌های سنگین به چالش بکشید. وزنه‌های سنگین ذهن، همان موضوعات پیچیده و کتاب‌های دشوار هستند.

تنها با داشتن یک مطالعه هدفمند می‌تواند سطح آگاهی خود را افزایش دادا

کسی که به دنبال آگاهی و پیشرفت است، باید از مطالعه کردن در موضوعات ساده و پیش پاافتاده گریزان باشد. چنین فردی باید خود را درگیر موضوعات دشوار و ناشناخته کند و آن‌قدر با این موضوعات دست به گریبان شود تا بالاخره بتواند آن‌ها را درک کند. به یاد داشته باشید که بهترین معلم‌های دنیا کتاب‌های سخت و دشوار هستند.

موضوعات مختلفی مانند مطالعه کسب و کار، بیوگرافی، تاریخ، ادبیات کلاسیک و غیره می‌تواند ذهن شما را آماده کند و در کنار آن گستره و عمق آگاهی شما را افزایش دهد.

مرحله اول: پیش از آغاز مطالعه

در مرحله اول لازم است سه مورد را درنظر بگیرید:

۱. برای داشتن یک مطالعه هدفمند و افزایش سطح آگاهی، تفکر امتحانی را کنار بگذارید

شیوه مطالعه افراد در مدرسه یا دانشگاه، از طریق امتحان تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد؛ به‌همین‌دلیل افراد توجه زیادی به کیفیت مطالعه ندارند و بیشتر دنبال این هستند که نمره خوبی بگیرند.

در امتحانات درسی، بیشتر از قدرت یادگیری، قدرت حافظه شما ملاک سنجش قرار می‌گیرد؛ زیرا معلمان تنها سعی دارند تا متوجه شوند که «آیا شما کتاب درسی خود را به‌خوبی مطالعه کرده‌اید یا خیر؟».

به‌همین‌دلیل گاهی ممکن است در امتحانات، از بخش‌هایی از کتاب درسی سوال مطرح شود که هیچ ضرورتی برای یادگیری‌شان وجود ندارد. بنابراین یک دانش‌آموز یا دانشجو برای کسب نمره خوب، باید تمام نکات کتاب را بررسی کند و آن‌ها را به یاد بسپارد.

اما وقتی می‌خواهید برای خودتان مطالعه کنید، باید این نگرش را کنار بگذارید. برای مثال هنگامی‌که درحال مطالعه کتاب « تاریخ جنگ‌های پلوپنزی» هستید، نیازی نیست که به یاد بسپارید که دو قوم با نام‌های «کورینت» و «کورکیرا» برای مدت کوتاهی باهم اختلاف داشتند؛ زیرا به‌خاطرداشتن این نام‌ها ارزشی برای‌تان ندارد.

داشتن تفکر امتحانی، شما را از دریافت مفهوم غافل می‌کند و فرصت افزایش سطح آگاهی را از شما می‌گیرد

چیزی که شما در این‌جا باید خوب آن را به یاد بسپارید؛ این است که این دو قوم علی‌رغم اختلاف‌هایی که داشتند، همراه با دولت آتن علیه اسپارت متحد شدند. اما پس از پایان جنگ هر یک از آن‌ها تصور می‌کرد که نقش بیشتری در پیروزی ایفا کرده‌است؛ به همین علت دوباره اختلافات میان آن‌ها بالا گرفت.

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که در طول مطالعه نباید بیش از حد به نام‌ها‌، تاریخ‌ها و مکان‌ها اهمیت دهید. در مقابل چیزی که باید بسیار به آن توجه کنید، مفهوم و درسی است که می‌توان از یک کتاب برداشت کرد.

انسان وقت آن را ندارد که به اخبار جهان گوش دهد و بفهمد که بین کدام دو شهر توفانی رخ داده است. ما باید به مفهوم خود توجه کنیم، زیرا پیوسته در درون‌مان درگیر توفان‌‌های معنوی هستیم و تفکرات نادرست می‌خواهند ما را با مشکل مواجه کنند.

سنکای جوان، فیلسوف روم باستان

وقتی درحال مطالعه هستید، همه‌چیز را کنار بگذارید و سعی کنید که مضمون کلام را دریابید تا بتوانید آن را در زندگی‌تان پیاده‌سازی کنید.

۲. پایان کتاب را برای خود فاش کنید

وقتی خواندن کتابی را شروع می‌کنید؛ پس از اینکه مقداری در جریان مطلب قرار گرفتید، از طریق ویکی‌پدیا یا دوستان‌تان، پایان‌بندی کتاب را برای خودتان افشا کنید.

شما به‌عنوان یک خواننده که می‌خواهد مطالعه هدفمند داشته باشد؛ باید به‌جای چرایی داستان، دنبال چگونگی آن باشید. آنچه به افزایش سطح آگاهی شما کمک می‌کند، مفهوم و چگونگی وقایع است. افشاشدن پایان داستان، به شما فرصت می‌دهد تا نکاتی که کتاب بر آن‌ها تاکید دارد را بشناسید و روی دو مورد از مهم‌ترین سوالات خود تمرکز کنید:

  • منظور کلی کتاب چیست؟
  • آیا شما به‌عنوان خواننده با منظور کتاب موافق هستید؟

معمولا در ۵۰ صفحه ابتدایی کتاب نمی‌توانید چیز زیادی درباره با هدف اصلی کتاب کشف کنید. به همین خاطر بهتر است که از همان ابتدا، سخن آخر را بفهمید تا راحت‌تر با آن ارتباط برقرار کنید و وقت‌تان را تلف نکنید.

به‌جای اینکه انرژی خود را صرف پیداکردن موضوع اصلی کنید، می‌توانید از همان ابتدا سراغ صفحات پایانی بروید و مقصود نویسنده را دریابید. حال اگر تصمیم و منظور نویسنده از دیدگاه شما درست به‌نظر می‌رسید؛ باید سعی کنید که از طریق مطالعه کتاب، آن ‌را بهتر درک کنید و زندگی‌تان را بر این اساس متحول کنید.

به‌علاوه اگر از اتفاقات نهایی اطلاع داشته باشید، می‌توانید علت تمام پیشامدها را بفهمید و سرنخ‌ها را پیدا کنید تا یک نتیجه‌گیری درست از وقایع داشته باشید.

خواندن نقدها و نظرات دیگران در یک مطالعه ، کمک می‌کند تا بهتر سطح آگاهی خود را افزایش دهید

۳. پیگیری نقدهای کتاب، باعث افزایش سطح آگاهی شما نسبت به آن می‌شود

مخاطب یک کتاب باید بداند که خواننده‌های قبلی، از مطالعه این کتاب چه حسی پیدا کرده‌اند.

سعی کنید در تمام سایت‌های مرتبط، به‌دنبال نقدها و نظرات خوانندگان باشید، اثرات فرهنگی اثر را درک کنید و متوجه شوید که این کتاب از نظر دیگران، چه هدفی را دنبال کرده‌ است.

با پیگیری نقدهای یک کتاب، می‌توانید از مضامین اصلی آن آگاه شوید و انتظار مواجهه با آن‌ها را در خود ایجاد کنید. بنابراین وقتی حین مطالعه کتاب با این مفاهیم روبرو شدید، مفهوم اصلی را بهتر درک خواهید کرد.

مرحله دوم: فرآیند مطالعه کتاب

فرآیند مطالعه کتاب شامل سه مرحله است:

۴. بخش‌های ابتدایی و ضمیمه‌های کتاب را به‌خوبی مطالعه کنید

سعی کنید مقدمه‌ها، معرفی، یادداشت‌ها و مطالب جانبی هر کتابی را به‌خوبی مطالعه کنید. گاهی اوقات ممکن است ۸۰ صفحه از یک کتاب ۲۰۰ صفحه‌ای، به چنین مواردی اختصاص داشته باشد. به احتمال زیاد مطالعه این حجم از مطالب اضافی برای شما آزاردهنده است؛ اما فراموش نکنید که این صفحات به اندازه موضوع اصلی کتاب اهمیت دارند.

اگر زمانی، حوصله کافی برای مطالعه مقدمه‌ یک کتاب را نداشتید و از آن گذر کردید؛ سعی کنید که بعدا دوباره بازگردید و آن را بخوانید.

تمامی مطالب کتاب از دیباچه و سخن ناشر گرفته تا ضمیمه‌های انتهایی کتاب، همگی ارزش مطالعه دارند. این مطالب اضافی به شما کمک می‌کنند تا سطح آگاهی خود را نسبت به آن‌چه می‌خوانید، افزایش دهید.

۵. برای افزایش سطح آگاهی، همیشه هنگام مطالعه مراجع مناسب را در دسترس خود داشته باشید

استفاده از منابع برای مطالعه هدفمند

حین مطالعه یک کتاب، حتما با لغات و مفاهیم ناآشنا روبرو خواهید شد. هیچ‌گاه تصور نکنید که قرار است همه‌ی موضوعات مطرح‌شده در یک کتاب را از قبل دیده باشید.

بهتر است که هنگام مطالعه، همیشه یک لغت‌نامه و دانش‌نامه مرتبط با موضوع کتاب، کنار خود داشته باشید. البته ویکی‌پدیا در اکثر مواقع یک منبع خوب برای آشنایی اولیه با زمینه‌های ناشناخته است.

منابع مرجع، بسیار گوناگون هستند و می‌توانند شامل کتاب‌ها، اطلس‌ها، سایت‌های معتبر یا حتی فیلم‌های مستند باشند.

اگر هنگام مطالعه با نام‌ افراد یا اسامی شهرهای ناآشنا روبرو شدید، بهتر است که از آن‌ها گذر کنید و وقت خود را برای پیداکردن آن‌ها در منابع هدر نکنید؛ زیرا در بسیاری از مواقع، ندانستن این موارد نه‌نتها به درک مفهوم نوشته لطمه‌ای وارد نمی‌کند، بلکه موجب افزایش سطح آگاهی هم نخواهد شد.

۶. موارد مهم را علامت‌گذاری کنید

اگر یک جمله یا پارگراف از کتاب، در دید شما جالب است، حتما آن‌ را علامت گذاری کنید. این کار به شما کمک می‌کند تا بهتر درمورد آن جمله فکر کنید و آن را به خاطر بسپارید.

اگر فکر می‌کنید که متوجه بخشی از یک صفحه نشده‌اید، گوشه آن صفحه را تا بزنید تا بعدا بازگردید و آن را مرور کنید.

برای افزایش سطح آگاهی و داشتن یک مطالعه هدفمند بهتر است قلم و کاغذ در دسترس خود داشته باشید تا فکرها و احساسات‌تان را هنگام خواندن کتاب یادداشت کنید و ارتباط بهتری با اثر برقرار کنید. این افکار ممکن است در آینده برای شما الهام بخش باشند، پس بهتر است از این فرصت استفاده کنید.

از این‌که کتاب خود را با یادداشت‌ها و برچسب‌ها پر کنید، نترسیدو نگران پولی که برای کتاب هزینه کرده‌اید نباشید؛ چون با این روش استفاده بهتری از پول خود کرده‌اید.

مرحله سوم: پس از پایان مطالعه

پس از پایان مطالعه لازم است این سه روش را در پیش بگیرید:

۷. پس از گذشت یک مدت‌زمان خاص، کتاب را مجددا مرور کنید

مرور یادداشت‌ها در مطالعه هدفمند

سعی کنید بعد از مطالعه هر کتاب، پس از گذشت یک تا دوهفته، دوباره آن را مرور کنید. می‌توانید هنگام مطالعه، نکات مهم را روی کارت‌ها کوچک یادداشت کنید تا بتوانید بعدا برای مرور از آن‌ها استفاده کنید. مراجعه مجدد به مطالب خوانده شده، باعث می‌شود که سطح آگاهی شما نسبت به موضوع موردنظر، چند برابر افزایش پیدا کند.

علاوه‌بر آن، یادداشت‌برداری از نکات مهم به شما کمک می‌کند تا کلمات را بهتر به ذهن بسپارید و مفهوم‌شان را بهتر درک کنید. پس از یادداشت‌برداری می‌توانید این کارت‌ها را بر اساس موضوع، طبقه‌بندی کنید تا هنگام مطالعه دچار سردرگمی نشوید.

بعدها می‌توانید یک گنجینه عظیم از این کارت‌ها در موضوعات مختلف برای خود داشته باشید و برای یافتن پاسخ سوالات خود به آن مراجعه کنید.

۸. برای افزایش سطح آگاهی، از میان موارد ذکر شده در بخش منابع هر اثر، حداقل یک مورد را مطالعه کنید

پس از مطالعه یک کتاب، سراغ بخش کتاب‌شناسی یا منابع آن بروید و سعی کنید که از میان کتاب‌های ذکر شده، یک مورد را به‌عنوان کتاب بعدی خود انتخاب کنید. به این ترتیب می‌توانید دانش خود را در یک زمینه به شکل اساسی تقویت کنید.

در این روش شما تلاش می‌کنید که یک موضوع را در ابتدا به‌صورت سطحی فرابگیرید و طی چند مرحله با مطالعه کتاب‌های پیشرفته‌تر، به هسته و اساس آن موضوع پی‌ببرید.

۹. از دانشی که با مطالعه به‌دست آورده‌اید، به بهترین نحو استفاده کنید

تمام علامت‌گذاری‌ها و یادداشت‌های شما باید به‌صورت هدفمند انجام گیرد. سعی کنید جملات و پاراگراف‌های علامت‌گذاری‌شده را خوب به یاد بسپارید و از آن‌ها استفاده کنید.

مطالعه هدفمند و افزایش سطح آگاهی

دانشی که به‌دست آورده‌اید را در زندگی روزمره خود به‌کار بگیرید. هدف یک مطالعه هدایت‌شده این است که دانش شما در خلال نامه‌ها، ایمیل‌ها و صحبت‌های‌تان نمود پیدا کند. بنابراین اگر به‌خوبی از دانش‌تان استفاده نکنید، گویی بیهوده آن را فراگرفته‌اید.

بهترین فایده به‌کارگیری دانش حاصل از مطالعه، این است که شما را به مطالعه بیشتر علاقه‌مند می‌کند و تمایل به کتاب خواندن را در انسان بالا می‌برد.

شما می‌توانید در صحبت‌های خود به‌طور مستقیم جملاتی از یک کتاب را نقل کنید یا اینکه مفهوم آن جملات را در رفتارتان بروز دهید؛ اما به هر حال باید به شیوه‌ای از دانش خود بهره ببرید.

هرچیزی که از شخصی می‌شنویم یا در جایی می‌خوانیم، باید ما را به سعادت زندگی نزدیک‌تر کند. انسان باید نکات نغز و مفید را بر جان خویش حک کند و آن‌ها را به بهترین شکل بیاموزد تا بتواند مفاهیم را از قالب معنا جدا کرده و آن‌ها را به واقعیت تبدیل کند. افزایش سطح آگاهی اگر در رفتار انسان ظهور پیدا نکند، بی‌فایده خواهد بود.

سنکای جوان، فیلسوف روم باستان

پس از اینکه یک کتاب را به پایان بردید و تحت‌تاثیر تفکر صاحب اثر قرار گرفتید؛ خیلی‌زود شروع کنید، این تفکر را به‌کار بگیرید و آن را مال خود کنید. این تنها قسمتی از یک کتاب است که با تمام ارزشمندی‌اش، مشمول حق کپی‌رایت نمی‌شود.

یک مطالعه هدفمند منجر به آموختن درس‌های اخلاقی و عملی است. مهم‌ترین نکته در مطالعه این است که چگونه می‌خواهید علم حاصل‌شده را به عمل تبدیل کنید.

جمع بندی: همه‌چیز به خودتان بستگی دارد

به‌کارگرفتن هیچ یک از نکاتی که در بالا به آن‌ها اشاره شد، به سادگی امکان‌پذیر نیست. اما چیزی که استفاده از آن‌ها را برای‌تان ساده می‌کند، علاقه‌مند بودن به مطالعه و یادگیری مداوم است. مطالعه تنها چیزی است که فرد را از ناآگاهی بیرون می‌آورد و او را از دیگران جلو می‌اندازد.

تمامی نکاتی که به آن‌ها اشاره شد، تکنیک‌هایی است که مطالعه را برای شما ساده‌تر می‌کند. اما پیش از اینکه به این نکات اهمیت دهید، باید حس کنجکاوی نسبت به علم و آگاهی را در خودتان تقویت کنید.

مطالعه‌ زمان‌گیر و هزینه‌بر است. هر فرد برای آنکه دانش لازم در یک زمینه را به دست آورد، باید صدها کتاب خریداری کند و هزاران ساعت از وقت خود را به خواندن آن‌ها اختصاص دهد.

پس هرچه زودتر دست به کار شوید. پس از تحقیقات لازم، یک کتاب مناسب انتخاب کنید و بدون اینکه درگیر جزئیات شوید؛ مفهوم اصلی آن را بیاموزید. سپس سعی کنید که آن را به کار و زندگی خود ارتباط دهید و به بهترین شکل از آن استفاده کنید. مطمئن باشید که هرقدر به کتاب‌ها عشق بورزید، آن‌ها به همان میزان به شما پاسخ خواهند داد و موجب افزایش سطح آگاهی‌تان خواهند شد.

کتاب‌ها از عمق جان، به انسان لذت می‌بخشند. آن‌ها با ما سخن می‌گویند، با ما همفکری می‌کنند و به صمیمانه‌ترین شکل همراه ما به زندگی می‌پردازند.

پترارک، شاعر ایتالیایی دوران رنسانس