جنگ همیشه پیامدهای ناخوشایندی به‌همراه دارد؛ شهرها ویران می‌شوند. انسان‌ها جان‌ خود را از دست می‌دهند و افراد زیادی بدون خانه و کاشانه می‌مانند. جیهان یکی از جنگ‌زدگان سوریه است که به ترکیه پناهنده شد و پس از مدتی به کمک زنان نیازمند سوری در ترکیه، مشغول درآمدزایی شد تا به مردم کشورش خدمت کند. ما قصد داریم در این مطلب از استارتاپت، درمورد کسب و کار زنان سوری سخن بگوییم که با هنر دست و کمترین امکانات، راه‌اندازی شد و درآمد چندین خانوار سوری را تامین می‌کند.

فروش صابون معروف حلب در میانه جنگ اقتصادی

مدتی قبل از این‌که داستان پناهنده‌های سوری سر زبان‌ها بیفتد؛ جیهان و گروه زنان سوری Ghar Collective، با فروش صابون حدودا ۳٫۰۰۰ دلار در ماه درآمد داشتند که این مبلغ برای پشتیبانی از ۵۰ خانواده سوری در دمشق، کفایت داشت.

در روز عید شکرگزاری، ما برای آشنایی بیشتر با کسب و کار زنان سوری به‌سمت یک شهر ترکی که چند ساعت از استانبول فاصله داشت، حرکت کردیم. مترجم‌ صحبت‌های جیهان را ترجمه می‌کرد، او در پاسخ به سوال دلیل راه‌اندازی این کسب و کار گفت:

ما نمی‎خواستیم کمک قبول کنیم.

جیهان

البته در حال‌حاضر فروش گروه کم شده و به گفته جیهان، زنان Ghar خوش‌شانس هستند که می‌توانند در ماه ۳۰۰ دلار به‌دست بیاورند.

او در حالی‌که در آپارتمان معمولی خود روی کاناپه نشسته می‌گوید:

می‌خواهم بیشتر و بیشتر کار کنم. امیدوارم شما بتوانید صدای ما را به آمریکا برسانید.

جیهان
کسب و کار زنان سوری و فروش صابون

جیهان یک پناهنده سوری است که پس از دستگیرشدن در سال ۲۰۱۵، توانست از دمشق بگریزد. او با همکاری زنانی که در دمشق هستند، گروه Ghar Collective را در استانبول راه‌اندازی کرد تا کیف‌‌های گلدوزی‌شده و سایر صنایع دستی زنان دمشق را در استانبول به فروش برساند. جیهان صابون‌های معروف شهر حلب را که به‌دلیل فوایدی که برای پوست دارند، در سراسر جهان زبانزد هستند؛ داخل کیسه‌های دست‎دوز بسته‌بندی می‌کند.

توجه جهان به جنگی که در سوریه جریان دارد، کمرنگ شده و ترکیه محل خوبی برای راه‌اندازی کار برای زنان سوری نیست اما جیهان اهل تسلیم‌شدن نیست. طبق گزارش بلومبرگ (Bloomberg)، زنان دمشقی در اوایل سال با یک جنگ اقتصادی روبه‌رو هستند و جیهان، راه ورود آن‌ها به جهان خارج است.

زنان ساکن دمشق و فعال در گروه Ghar Collective، به‌دلیل افزایش قیمت‌ها برای خرید غذا دچار مشکل هستند.

جیهان

او گلدوزی‌های ظریف و درخت‌های کریسمسی که زنان سوری با لوازم خیاطی، روی کیسه‌های پارچه‌ای دوختند را به ما نشان داد و گفت:

ما بخشی از وجودمان را در این کارها گذاشتیم.

جیهان

آپارتمان او در ترکیه، مایل‌ها از خانه و زندگی‎اش در سوریه فاصله دارد. او در آپارتمانش صابون‌های مختلفی با اسانس عسل، سرو، اسطوخودوس و … را به ما نشان‌ داد و گفت:.

این صابون‌ها عطر سوریه را دارند.

جیهان
جنگ و کسب و کار زنان سوری

جنگ و دنیا، هر دو ادامه دارند

وقتی در سال ۲۰۱۵ برای اولین بار درباره گروه Ghar و تلاش‌های جیهان جهت ایجاد یک کسب و کار کوچک در میانه جنگ نوشتیم؛ هزاران نفر از داستان او انگیزه گرفتند. در دمشق گروهی از زنان گرد هم آمدند و با صحبت و آوازخوانی، به قلاب‌دوزی و دوخت کیسه برای بسته‌های صابون پرداختند. آن‌ها در سوریه مدرن قبل از جنگ، حرفه‌های تخصصی داشتند؛ مثلا جیهان عکاس مجالس بود اما حالا مهارت‌های قدیمی که مادران‌شان آموخته بودند، باعث شد تا به آینده امیدوار شوند. صابون‌ها از یک کارخانه در نزدیکی شهر حلب خریداری می‌شد و کم‌کم شرایط جنگ وخامت پیدا کرد.

جیهان برای حمل بسته‌های صابون تا استانبول، یک راننده استخدام کرد. در استانبول نظر یک روزنامه‌نگار با نام هالا دروبی (Hala Droubie)، به سمت او جلب شد. سپس جیهان به یک فروشگاه آمریکایی به نام بنیاد کرم (Karam Foundation) راه پیدا کرد که کارهای دست زنان را برای فروش نمایش می‌داد. کریستوفر شرودر (Christopher Schroeder) یکی از موسسان صندوق جهانی سرمایه‌گذاری خطرپذیر است که از سازمان کرم حمایت می‌کند. او برای کمک به کسب و کار زنان سوری از فادی قندور (Fadi Ghandour)، موسس آرامکس (Aramex) خواست تا حمل‌ونقل محصولات را به‌صورت رایگان برای گروه جیهان انجام دهد.

نشریه فوربز (Forbes) این داستان را تقویت کرد، وب‌سایت Women To Women International، به تبلیغ آن پرداخت و موسسه کرم مدت دو سال، به فروش صابون‌ها ادامه داد.

ادامه داستان کسب و کار زنان سوری

خبرگذاری CNN در سال ۲۰۱۱ اعلام کرد که طی پنج سال اول جنگ داخلی، حدود ۴۰۰ هزار نفر جان خود را از دست دادند و این روند همچنان ادامه پیدا کرد. بسیاری از نیروهای طرفدار دموکراسی، تروریست‌های اسلامی و کردها در این جنگ درگیر بودند و برخی از قدرت‌های خارجی مثل ایالات متحده آمریکا و ترکیه هم باعث تشدید اوضاع شدند.

کمی بعد روسیه هم وارد ماجرا شد و با این‌که آمریکا کشوری به‌ظاهر خیرخواه است اما در این شرایط، کمک زیادی به سوریه نکرد. طبق گزارش سازمان Charity Navigator، پیرو اصلاح قوانین مالیات که باعث حذف کمک‎های خیرخواهانه شد؛ میزان همیاری بین سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ حدودا ۱.۷ درصد کاهش یافت و تاثیر این اتفاق برای سوریه، به‌مراتب بدتر بود. به گفته لینا سرگی اتار (Lina Sergie Attar) در سال ۲۰۱۷، بنیاد کرم دریافت که میزان کمک‌های دریافتی از ۳.۵ میلیون دلار به ۳.۱ میلیون دلار کاهش یافته اما با این‌ حال، دو شعبه این سازمان همچنان در ترکیه به جوانان کمک می‎کرد تا مهارت‌های شغلی را بیاموزند. البته هنوز هم این سازمان به فروش صابون‌ها ادامه می‌دهد اما قیمت‎‌ها ۱۵ درصد کاهش یافته است.

همان‌طور که اکثرا در اخبار مربوط به بحران سوریه شنیدید، ما در چند سال اخیر شاهد افت میزان همیاری و اهدای کمک‌ها بودیم. با وجود این، تعداد افرادی که هر ماه یا هر سال مبلغی را به سازمان اهدا می‌کنند، افزایش یافته است. این افراد نیکوکار می‌دانند که همکاری‌شان در این سرمایه‌گذاری، در آینده تاثیرگذار است. کار ما حل‌کردن فجایع کوتاه‌مدت نیست، بلکه ما درحال بازسازی یک جامعه کامل هستیم که همه چیزش را از دست داده اما زندگی، تعلق و موفقیت خود را بازپس خواهد گرفت.

لینا سرگی اتار
کسب و کار زنان سوری در استانبول

استانبول: اروپای آسیا

ما برای پوشش‌دادن جامعه استارتاپ در این نقطه بین‌المللی، به استانبول سفر کردیم. این شهر توسط «حلقه‌ای از آب» احاطه شده و از طریق بسفر (Bospphorus)، دو قاره اروپا و آسیا را به‌هم پیوند می‌دهد. روز شنبه با کمک دستیار مدیر هتل کورین (Hotel Corrine) به دیدار جیهان رفتیم تا داستان کسب و کار زنان سوری را از زبان پیشروی این گروه بشنویم. او یک روز مرخصی گرفته بود تا ما را راهنمایی کند. فاروک (Farouk) به ما گفت:

سوری‌ها مانند برادران‌مان هستند.

فاروک

این احساس در بسیاری از مردمان سوری و افراد ترک زبانی که با آن‌ها ملاقات کردیم، ‎وجود داشت.

ترکیه میزبان ۳.۶ میلیون پناهنده سوری است و این پناهندگان کم‌کم باعث می‌شوند که اقتصاد ترکیه دچار بحران و نابسامانی شود. ترکیه هم مانند بسیاری از کشورهای میزبان که درمورد ایجاد شغل برای افراد بومی به مشکل خوردند، قوانینی را ایجاد کرد تا سوری‌ها نتوانند به‌سادگی وارد دنیای کسب و کار شوند. چند کارآفرین به ما اطلاع دادند در هر کسب و کار، به ازای استخدام یک نفر سوری باید پنج شهروند ترک استخدام شوند. به‌این‌ترتیب بسیاری از سوری‌ها در کارهای غیررسمی که دولت ترکیه توجه زیادی به آن ندارد، مشغول می‌شوند.

جیهان نمی‌داند که چطور باید فروش خود را افزایش دهد. آشنایی با زبان هم در ترکیه، مانع بزرگی به‌حساب می‌آید. همسر جیهان معلول است و بچه‌هایش به مدرسه می‌روند. او برای حمایت از خانواده‌اش به کار آرایشگری روی آورد. همچنین هر ماه، چند صد دلار به‌عنوان کمک از دولت ترکیه دریافت می‌کند تا کمک‌خرجی برای پرداخت اجاره خانه باشد.

این زنان برای فروش، محصولات مختلفی از لیف‌های بافتنی حمام گرفته تا جعبه‌های چوبی حکاکی‌شده را امتحان کردند تا دریابند، کدام یک از آن‌ها فروش بهتری دارد. زمانی‌که دسترسی این گروه کسب و کاری کوچک به کارخانه نزدیک حلب قطع شد؛ جیهان یک کارخانه صابون حلبی را در ترکیه پیدا کرد. او در آن حوالی، انباری اجاره کرد تا راحت‌تر به صابون‌ها دسترسی داشته باشد و در آپارتمانش هم جای کافی برای چرخ خیاطی و بسته‌بندی باز شود.

آن روز جیهان و ابتسان (Ibtessan) برای خوش‌آمدگویی به ما، چند غذای سوری پختند؛ دلمه، شیرینی برنجی و یک غذا با بادمجان که نسبت به هر غذای دیگری طعم تازه‌تری برای‌مان داشت. در خاورمیانه مهمان‌نوازی یک افتخار محسوب می‌شود.

از یک غذا زیاد نخورید تا بتوانید تمام‌شان را امتحان کنید.

ابتسان

ما نگران این هستیم که آن‌ها با توجه شرایطی که دارند، چطور چنین وعده‌ای را برای‌مان تدارک دیدند. زنان سوری گروه Ghar Collective مخصوصا جیهان، یک مشخصه بزرگ دارند؛ آن‌ها می‌دانند چگونه از طریق داستان‌ها و کارشان، با مردم ارتباط برقرار کنند.

جیهان می‌خواست به ما یک صابون هدیه دهد و دخترش هم مشغول تماشای ما بود. به او گفتم:

باید به دخترت هم یاد بدهی، کار او هم می‌تواند ارزشمند باشد.

نویسنده

ما و راننده ترک‌ زبان‌مان فاروک، برای اینکه در حمایت از کسب و کار زنان سوری سهمی هرچند اندک داشته باشیم؛ چند صابون از جیهان خریدیم. روز بعد از او پرسیدم:

این دیدار برای‌تان چطور گذشت؟

نویسنده

خوب بود، دیشب دوش گرفتم و این صابون‌ها واقعا خوب هستند.

جیهان

اتار هم از بنیاد کرم برای‌مان می‌گوید:

در چند روز اخیر، تمام صابون‌ها را فروختیم و جیهان قرار است در ماه ژانویه، یک سفارش بزرگ را انجام دهد.

اتار