یکی از انواع کسب و کارها، کسب و کار اجتماعی است. کسب و کار اجتماعی،‌ معنا و مفهوم زیادی دارد، اما به طور کلی یک اصطلاح پوششی برای ارگان و تیمی است که در نقشه‌ی کسب و کار خود از شبکه‌های اجتماعی بهره می‌برد. اما مفهوم این نوع تجارت فقط به این جا ختم نمی‌شود. در این مطلب از استارتاپت نگاهی کامل به موضوع کسب و کار اجتماعی می‌اندازیم.

کسب و کار اجتماعی چیست؟

در زمان ظهور شبکه‌های اجتماعی، بسیاری از کمپانی‌های بزرگ در این فکر بودند که این انقلاب نوظهور که توجه مردم را به خود جلب کرده، چه معنا و مفهومی برای دنیای کسب و کارها دارد. همه در این فکر بودند که چطور باید از آن در تجارت خود بهره ببرند. اما پس از سال‌ها و در دنیای امروز، کسب و کار اجتماعی نه تنها یک ایده جدید نیست، بلکه از تک تک کسب و کارهای ریز و درشت انتظار می‌رود تا از آن در جهت فعالیت‌های خود استفاده کنند.

همچنین برای برخی از افراد در تجارت، کسب و کار اجتماعی به معنای ارتباط هرچه بیشتر با مردم است، فعالیت‌هایی که مردم در مرکز آن قرار دارند و تک تک اهداف مورد نظر، برای جلب نظر مردم و راحتی آن‌ها انجام می‌شود. در هر صورت، تکنولوژی برای هر دوی این معنا و مفهوم دخیل است و بدون آن کارها به راحتی پیش نمی‌رود.

برای همین است که از تمامی تجارت‌ها انتظار می‌رود تا با استفاده از کسب و کار اجتماعی، تجربه محصولات یا سرویس‌های خود برای مشتری را بهبود ببخشند و از شبکه‌های آنلاین به منظور مشتری‌مداری، راحتی آن‌ها و البته درگیر کردن آن‌ها با کسب و کار خود استفاده کنند.

کسب و کار اجتماعی در طول زمان معنای زیادی به خود گرفته است. ده‌ها سال قبل زمانی که مدرسه‌ها، شرکت‌ها و کمپین‌ها، برای مردم صورت می‌گرفت، به آن کسب و کار اجتماعی می‌گفتند، اما زمان گذشت و با ظهور تکنولوژی و شبکه‌های اجتماعی، معنای این تجارت نیز دگرگون شد.

البته نباید کسب و کار اجتماعی را با بازاریابی اجتماعی اشتباه بگیرید. در بخش بازاریابی، ما از شبکه‌های اجتماعی به منظور تبلیغ کسب و کار خود استفاده می‌کنیم، اما در کسب و کار اجتماعی، سعی داریم تا علاوه بر راحت‌تر کردن کارها برای مردم، آن‌ها را نیز در کسب و کار خود دخیل کنیم. بنابراین بازاریابی اجتماعی نیز بخشی از کسب و کار اجتماعی محسوب می‌شود.

انواع کسب و کار اجتماعی

در چه کارهایی، کسب و کار اجتماعی وارد بازی می‌شوند؟

همانطور که گفتیم، کسب و کار اجتماعی به طور کلی یک اصطلاح پوششی محسوب می‌شود که بخش‌های زیادی را زیر سایه خود قرار داده است. بنابراین با بیان اینکه این کسب و کار در چه جاهایی می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد، شاید بهتر بتوان آن را درک کرد. در این بخش چند مثال می‌زنیم:

  • در جهت ایجاد راه‌های ارتباطی جدید برای همکاری‌های داخلی و خارجی
  • در جهت جمع آوری اطلاعات به منظور دستیابی به اهداف مختلف نظیر تحقیقات، اختراع، اطلاع‌رسانی و غیره
  • در جهت برقراری مدیریت محتوای اجتماعی مانند مدیریت اطلاعات، تولید محتوا و سایر موارد
  • با استفاده از کسب و کار اجتماعی، می‌توان تجارت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های جدیدی ایجاد کرد
  • موقعیتی افزوده به منظور مدیریت سازمان‌های اجتماعی
  • استفاده در هوش کسب و کار و مشتری، ماینینگ اطلاعات، آنالیز، دانش، تصمیم‌گیری و سایر موارد
  • بازاریابی شبکه‌های اجتماعی.
  • ایجاد شغل‌های جدید: مانند دور کاری یا اصطلاحی به نام BYOD که به معنای استفاده از هر ابزار هوشمند که بتوان با آن کار کرد
  • راحتی تحقیقات مبتنی بر همکاری و استفاده از قدرت اجتماع
  • تغییر مفهوم منابع انسانی و رفت‌وآمد کارمندان
  • ایجاد راه‌هایی تازه به منظور برقراری ارتباط
  • نوعی همکاری به منظور اشتراک‌گذاری ایده و خلاقیت با استفاده از ابزار متنوع اجتماعی
  • مدل‌های مختلف شبکه بر اساس همکاری یا اکوسیستم بازاری
  • استفاده در جهت طراحی و خلق محصول یا تحقیق و تولید (R&D)
  • ایجاد موقعیت‌های تغییراتی استراتژیک
  • آموزش‌های اجتماعی، مدیریت آگاهی و به اشتراک گذاری دانش
  • ایجاد ارتباط و همکاری تازه و راحت بین برنامه‌های «صدای مشتری» که به منظور بررسی نیازها، انتظارات و شکایت‌های مشتریان انجام می‌شود
  • ایجاد راه‌های بسیار چابک‌تر و عملی‌تر مدیریتی
  • ایجاد تجارت‌های هم‌زمان (Real-Time) به لطف تکنولوژی ابری و پلتفرم‌های موبایل
  • و ده‌ها مثال دیگر..

همانطور که متوجه شدید، تکنولوژی و شبکه‌های اجتماعی، کسب و کار اجتماعی را دگرگون کرده‌اند.

چهار بُعد کسب و کار اجتماعی

این که کسب و کار اجتماعی تاثیر زیادی روی جامعه گذاشته است، حرفی اشتباه و غلط نیست. این نوع کسب و کار بعد‌های مختلفی دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به بعد تکنولوژیکی یا فنی، بعد اجتماعی مانند اقتصاد، بعد مدیریتی و بعد انسانی اشاره کرد. در ادامه نگاهی به این ابعاد می‌اندازیم.

بعد فنی تجارت اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌ها، تعداد زیادی از ابزارهای مرتبط با مشتریان و تجارت، تکنولوژی‌های اینترنتی جدید، محاسبات ابری، پروتکل‌های جدید، زبان تحت وب جدید، اطلاعات و ده‌ها مثال دیگر. طبق محدوده مطالعه بسیاری از آنالیزورها و صد البته افراد دخیل در دنیای تکنولوژی، زمان آن رسیده تا به طور کامل از تکنولوژی‌های اجتماعی و برنامه‌های مرتبط با آن در اهداف تجاری استفاده شود. اما شاید بپرسید کدام اهداف تجاری؟ همانطور که در بالا اشاره کردیم، این ابزار استفاده‌های زیادی دارند که در تمامی جهات تجاری می‌توان از آن‌ها بهره برد.

چشم‌انداز اجتماعی و رفتاری

یکی از پدیده‌هایی که پس از ظهور شبکه‌های اجتماعی و گوشی‌های هوشمند پدیدار شد، تاثیر آن‌ها روی رفتار، برخوردها، خود آگاهی، ارتباطات، همکاری‌ها و غیره بود. این پدیده باعث شد تا راهی جدید در میان کسب و کارهای دنیا صورت بگیرد. مردم حالا می‌توانند با صدای خود، ایده‌ها و نظرهای خود را اطلاع‌رسانی کنند؛ بسیار بیشتر از قبل. حتی آن‌ها حالا می‌توانند جوامعی کاملا روشن برای سلایق خود خلق کنند، در ایجاد، تولید و خلق مشارکت داشته باشند و مثال‌های دیگر.

نوع نگاه به پروسه‌ها و مدیریت‌

بعد سوم کسب و کار اجتماعی، نگاهی تازه به نوع و مدیریت و پروسه کارها داشته است. این که حالا پروسه خلق و تولید راهی تازه را درون یک پروژه و اکوسیستم خود پیش می‌گیرد، مدل‌های جدید تجارت، تغییر نوع کارها، ایجاد تیمی جابک با قابلیت انجام کارها به صورت دورکاری، تغییر مدت تصمیم‌گیری و همچنین باعث پایان یافتن ساختار مدیریت کهنه و کند شده است، تمامی آن‌ها به لطف این نوع از کسب و کار شکل گرفته‌اند. این پدیده نه تنها کسب و کارهای جدیدی خلق کرده، بلکه تجارت‌هایی را که سال‌ها قبل از این پدیده فعالیت خود را شروع کردند تغییر داده و نوع پیشروی آن‌ها را موثرتر، روان‌تر و آزادانه‌تر کرده است. البته در این نوع کسب و کار، اطلاعات و محتوا نقشی کلیدی را ایفا می‌کنند و یکی از روابط مهم میان مشتری و صاحبان تجارت هستند.

بعد اجتماع و انسانی در کسب و کار اجتماعی

در نهایت، بعد چهارم مربوط به دسته‌ای می‌شود که روی تمرکز بر انسان‌ها تاکید دارند و این مسئله تاثیر زیادی روی روند تجارت‌های دنیا داشته است. مرکزیت قرار دادن مردم، افزودن توجه به ارزش‌های انسانی و حتی ایجاد مسئولیت‌هایی در جامعه، یکی از مهم‌ترین مفاهیم کسب و کار اجتماعی است. کسب و کار اجتماعی باعث شده تا بسیاری از کمپانی‌هایی که قصد پیشرفت دارند، با قرار دادن مردم در مرکزیت تجارت خود، به برابری، اعتماد، درگیری، صداقت، اعتبار و… روی بیاورند.

۴ نمونه از کمپانی‌ها بزرگ که با کسب و کار اجتماعی رونق فراوانی داشته‌اند

کمپانی آرایش بهداشتی گلاسیر

شرکت های موفق کسب و کار اجتماعی در زمینه آرایشی و زیبایی

کمپانی Glossier که یک شرکت آرایشی بهداشتی است، در ابتدا تنها با ایجاد یک بلاگ در مورد زیبایی آغاز به کار کرد. یک بلاگ ساده که رفته رفته تبدیل به یک برند ۱.۲ میلیون دلاری شد. فکر می‌کنید چرا تجارت این بلاگ به قدری موفق شد که توانست تبدیل به یک کمپانی بزرگ شود؟ آن‌ها تماما به درخواست‌های مشتریان آنلاین خود گوش دادند و از آن مهم‌تر به آن عمل کردند.

در تمامی مقاطع رشد کمپانی، آن‌ها لحظه به لحظه بازخوردهای آنلاین مشتریان را روی بلاگ و دیگر شبکه‌های اجتماعی بررسی می‌کردند. طبق آخرین آمار، در اکانت اینستاگرام این کمپانی، هر دقیقه ۵ پیام دریافت می‌کند. بسیاری از این پیام‌ها مربوط به این هستند که آن‌ها باید محصولاتی بهتر تولید کنند. حتی در مقطعی این کمپانی با اعتراض رنگین پوستان رو به رو شد که در نهایت Glossier محصولات خود را به سرعت برای این دست از زنان نیز گسترش داد.

تنها کافی است نگاهی به سایت آن‌ها داشته باشید تا متوجه شوید اولین تمرکز آن‌ها، بازخورد مشتریان است.

کمپانی نتلفیکس

اگر علاقه زیادی به دنیای سینما و تلویزیون داشته باشید، قطعا نام نتلفیکس (Netflix) را یک بار شنیده‌اید. نتلفیکس در هر پلتفرمی که فکرش را بکنید قرار دارد. از تلویزیون‌های هوشمند و کنسول‌های بازی گرفته تا کامپیوترها و گوشی‌های هوشمند. زمانی که برنامه نتفلیکس را باز کنید، داشبورد آن با توجه به سلیقه‌ای که دارید، فیلم‌ها و سریال‌های متنوعی را به شما پیشنهاد می‌دهد.

 نتلفیکس برای این منظور از اطلاعات مشتریان که بر اساس کلیک‌های آن‌ها که روی سریال‌ها و فیلم‌ها جمع آوری می‌شود استفاده می‌کند تا محیطی جذاب رای کاربر بر اساس سلایق او ایجاد کند. همچنین نتفلیکس یکی از آن کمپانی‌هایی است که از ظهور کسب و کار اجتماعی بهترین استفاده را برد. آن‌ها با استفاده از تکنولوژی استریم و اینترنت، و همچنین دریافت بازخوردها و تلاش برای ایجاد بهترین محتوا، شبکه‌ای جذاب خلق کرده‌اند که میلیون‌ها مشتری دارد. جالب است بدانید فصل سوم سریال Stranger Things در شبکه استریم این کمپانی، تنها در چند روز اول انتشار بیش از ۴۰ میلیون تماشاگر داشته است (فراتر از بسیاری از شبکه‌های تلویزیونی که اکثر آن‌ها بازخورد مشتری یا کسب و کار اجتماعی را جدی نگرفته‌اند و راه کهنه خود را دنبال می‌کنند).

کمپانی Discovery Education

شرکت Discovery Education با استفاده از کسب و کار اجتماعی، منابع درسی مختلف خود را برای تمامی مربیان خود در سرتاسر دنیا در دسترس قرار داده است. قبل از ظهور کسب و کار اجتماعی، پروسه اشتراک گذاری درس‌ها و دانش‌ها، سخت و زمان‌بر بود و بسیاری از معلمین و مربیان، رابطه راحت و جالبی با یکدیگر نداشتند. این کمپانی، با کمک ابزار اجتماعی، جامعه بزرگی خلق کرده تا آن‌ها بتوانند اهداف، منابع و روابط خود را گسترش دهند.

کمپانی Starbucks

کمپانی استارباکس که ارایه دهنده قهوه سریع است، بازخوردهای مشتریان را به صورت آنلاین دریافت می‌کند و همیشه از آن‌ها می‌خواهد تا ایده‌ها و پیشنهادات خود را ارایه دهند. استارباکس نیز این بازخوردها را بررسی و در صورت عملی شدن، در محصولات خود پیاده می‌کند. بسیاری از محصولات آن‌ها مانند شیر نارگیلی یا شیر بادام، از دل درخواست‌های مشتریان به وجود آمده و فروش محصولات این کمپانی را چند برابر کرده است.

یکی دیگر از ویژگی‌های این کمپانی که در پیاده سازی آن یکی از پیشگامان بود، سفارشات آنلاین است. به عنوان یک مشتری چند دقیقه قبل از رسیدن به مغازه، سفارش خود را انجام می‌دهید تا با رسیدن به محل مورد نظر به سرعت محصول را دریافت کنید و منتظر نمانید.

همانطور که خواندید، چهار کمپانی مختلف با اهداف متفاوت، توانستند با استفاده از کسب و کار اجتماعی به رونق فراوانی برسند. فرقی نمی‌کند یک مغازه کوچک داشته باشید، یک بلاگ یا یک شرکت؛ استفاده از کسب و کار اجتماعی باید یکی از مهم‌ترین برنامه‌های کسب و کار و اهداف شما باشد.