مقوله استارت آپ در کشور ما یک پدیده نوپا است که در سال‌های اخیر کارآفرینان بسیاری را به خود جذب کرده است. اما آنچه که اهمیت دارد، ‌میزان موفقیت و شکست کسب و کارهای جدیدی است که بر اثر شیفتگی به ویژگی‌های استارتاپ شکل می‌گیرند. اگر سری به اینترنت بزنید و لیست استارتاپ های ایرانی را بررسی کنید، متوجه می‌شوید که کشور ما استارت‌ آپ‌های موفق انگشت شماری را کلید زده و در عین حال استارت آپ‌های ناموفق بیشماری را نیز از گردونه کسب و کار خارج کرده است. استارتاپت با کنکاش در لیست استارت آپ های ایرانی قصد دارد، موفقیت و شکست آن‌ها را بررسی و خلاهای استارتاپتی کشور ما را شناسایی کند. اگر شما نیز صاحب کسب و کار نوپایی هستید، از خواندن این مقاله غافل نشوید.

زمینه فعالیت استارت آپ های ایرانی

به طور کلی می‌توان استارت آپ‌های کشور را در ۱۳ دسته اصلی قرار داد که در ادامه به بررسی برترین‌ها در هر دسته خواهیم پرداخت.

 ۱. خرده فروشی اینترنتی

بدون شک حتی اگر از سایت‌های «دیجی کالا» و «بامیلو» خرید نکرده باشید، نام و شهرت آن‌ها را بسیار شنیده‌اید. وب سایت بامیلو نخستین و بزرگ‌ترین بازار اینترنتی (marketplace) ایران بود که با بیش از یک میلیون عضو، جزء ۲۰ وب سایت برتر ایران محسوب می‌شد که بیشترین بازدید اینترنتی را از آن خود کرده بود. متاسفانه این وبسایت در ۲۱ اردیبهشت ۹۸ به طور رسمی به کار خود پایان داد و کاربران با مراجعه به آدرس فروشگاه اینترنتی بامیلو، به وبسایت اسنپ مارکت وارد می‌شوند.

وب سایت هفته نامه اکونومیست که برترین استارتاپ‌های جهانی را در ۵۰ کشور دنیا از نظر ارزش دلاری بررسی می‌کند،‌ در سال ۲۰۱۷، نام دیجی کالا را در لیست استارتاپ های ایرانی برتر معرفی کرده است که بر اساس گزارش الکسا از نظر محبوبیت و بازدید روزانه، در ایرانبعد از گوگل و آپارات رتبه سوم و رتبه ۵۹۹ را در جهان به خود اختصاص داده است. مجله اکونومیست طی مطلبی، ارزش دیجی کالا را به عنوان یک استارتاپ ایرانی، نزدیک به ۱۵۰ میلیون دلار تخمین زده است.

 وب سایت‌های «زنبیل»، «آلیار»، «اتما»، «کیمیا آنلاین»، «ایران رنتر» و «تهران کالا» به طور اختصاصی به فروش لوازم الکترونیکی و خانگی می‌پردازند.

فروشگاه‌های اینترنتی «دیجی استایل»، «مدیسه»، «شیکسون»، «بوتیک» و «شیک دوز» نیز از جمله خرده فروشگاه‌های اینترنتی موفقی هستند که به طور ویژه در حوزه فروش پوشاک فعالیت می‌کنند.

۲. صنعت گردشگری و هتلداری

لیست استارتاپ های ایرانی صنعت گردشگری و هتلداری

«علی‌بابا» و «زورق» دو استارتاپ موفق و پررونق در حوزه خرید و فروش آنلاین بلیط هواپیما و قطار و رزرواسیون هتل هستند که تا سال ۱۳۹۶ به صورت مجزا فعالیت می‌کردند و از این سال زورق به علی بابا واگذار شد و اکنون مالک حقیقی آن وب سایت موفق، علی بابا است. لازم به ذکر است که اتحاد و همبستگی استارتاپ‌هایی که در یک هدف و راستا فعالیت می‌کنند، باعث قدرتمند‌تر شدن آن‌ها و ایجاد یک تحول عظیم در بازار است. ارزش هولدینگ «توشا» که اکنون مالک زورق و علی بابا است، بیش از ۱۲۰ میلیارد تومن تخمین زده شده است.

علاوه بر استارت آپ‌های ذکر شده، استارت آپ‌های موفقی مانند «جاباما»، «پین تا پین»، «جاجیگا»، «ارک توریسم»، «موسم» و «شب» در زمینه رزرو هتل، مسافرخانه یا اقامتگاه فعالیت می‌کنند و موفقیت‌های چشمگیری را در مدت کوتاهی از آن خود کرده ‌اند.

استارتاپ «رابین» نیز یکی از استارت آپ‌های صنعت گردشگری است که در زمینه فروش صنایع دستی توانسته قدم‌های خوبی را بردارد.

۳. به اشتراک گذاری ویدیو

اگر یک سرچ ساده در گوگل انجام دهید، متوجه محبوبیت «آپارات» که به یوتیوب ایرانی معروف است،‌ می‌شوید. این وبسایت پخش و اشتراک ویدئو، پخش زنده برنامه‌های تلویزیونی و برگزاری مسابقات، در رتبه‌بندی الکسا، جایگاه دوم بعد از گوگل را در ایران کسب کرده است. وب سایت آپارات با ۱۴ میلیون کاربر و بارگذاری روزانه بیش از ۴۰۰ هزار ویدئو، رکورد بیش از ۲۵۰ میلیون بازدید را دارد. ارزش برند استارتاپ آپارات بیش از ۱۵۰ میلیارد تومن است.

«فیلم نت»، «فیلیمو»، «نماوا»، «آیونت» و «آی نت» نیز از فعالان حیطه ارائه خدمات نمایش ویدئو هستند.

۴. حمل و نقل درون و بیرون شهری

در بیشتر استان‌های ایران، حمل و نقل اینترنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد و جایگاه خود را در میان مردم یافته است. «اسنپ»، «تپسی»، «ماکسیم»، «دینگ» و «کارپینو» پنچ استارتاپ برتر در زمینه حمل و نقل آنلاین مسافر هستند که در آینده‌ای بسیار نزدیک به طور کامل جای شرکت‌های سنتی مسافربری را می‌گیرند. اسنپ با ارزشی بیش از ۱۵۰۰ میلیارد تومان در صدر لیست استارتاپ های ایرانی موفق قرار دارد و تپسی ارزش فعلی ۴۰۰ میلیاردی و کارپینو با ارزش حدود ۱۰۰ میلیاردی خود، پشت سر اسنپ حرکت می کنند. لازم به ذکر است که استارتاپ ماکسیم مربوط به یک شرکت روسی است که در کشورهای مختلف از جمله بلاروس، گرجستان، قزاقستان، تاجیکستان، اوکراین،‌ بلغارستان و ایران مشغول به فعالیت است.

استارتاپ «رهسپار» نیز یکی از استارتاپ‌های موفق اما نوپا زمینه حمل بیرون شهری مسافر است. در زمینه ارسال بسته، استارت آپ‌هایی مانند «الوپیک»، «یارباکس»، «بارسی»، «پیک یاب» و«ارسال آسان» توانسته‌اند نظر عموم را به خود جلب کنند.

۵. نیازمندی های آنلاین

دو وب سایت و اپلیکیشن «دیوار» و «شیپور» از معروف‌ترین استارت آپ‌های اعلام نیازمندی برای خرید و فروش اجناس نو و دسته دوم، ملک و ماشین و غیره، استخدام و خدمات هستند. هلدینگ «هزاردستان» که صاحب برندهای «دیوار» و «کافه بازار» است ارزش این دو برند را بیش از نیم میلیارد دلار برآورد می‌کند. دیوار علاوه بر فعالیت در ۵۰ شهر بزرگ ایران،‌ در چهار شهر بزرگ افغانستان نیز مشغول به کار است.

۶. تخفیفات گروهی

«تخفیفان» و «نت برگ» از استارت آپ‌های خوش آوازه ایرانی هستند که خدمات و محصولات شرکت‌های تجاری تراز اول را به صورت آنلاین با درصد بالایی از تخفیف ارائه می‌کنند.

۷. فروشگاه‌ های آنلاین موادغذایی و میوه

در حوزه خرید اینترنتی غذا استارت آپ‌های موفقی مانند «اسنپ فود»، «ریحون»، «مامان پز»، «چیلیوری» و «دلینو» به چشم می‌خورند که گرچه حیطه جغرافیای فعالیت آن‌ها محدود است،؛ اما موفقیت چشمگیری را تجربه کرده‌اند. این نرم افزارها واسطه رساندن غذا از اشخاص و رستوران‌ها به مشتری هستند و توانسته‌اند محبوبیت زیادی را میان مردم کسب کنند. «ای نون»، «نون رسون» و «سفره» نیز در زمینه تامین نان و «مهمانو» و «میوا» نیز در حوزه تامین میان وعده مراسم‌ها فعالیت می‌کنند.

استارت آپ‌های فروش اینترنتی میوه نیز که به تازگی جای خود را در میان لیست استارتاپ های ایرانی باز کرده‌اند. «هفت میوه» و «مستر میوه» دو استارتاپ کوچک، اما موفق در این زمینه هستند.  

برترین سوپر مارکت‌های آنلاین ایرانی نیز عبارتند از: «سوپرمارکت دیجی کالا»، «اُکالا»، «فینال»، «۵۰۴۰»، «هایپرکا»، «تزول»، «فن آسان»، «سوپرماکت اینترنتی بیار»، «مهین هایپر»، «هایپر باز»، «رادیکالا»، «آسان خرید»، «روکولند» و «اسنپ مارکت».

۸. فروشگاه‌ های سخت افزار، نرم افزار، محصولات اندرویدی و دیجیتال

در میان استارت آپ‌های فروش اپلیکیشن، برندهایی مانند «کافه بازار» که اولین و قدیمی‌ترین فروشگاه اندرویدی ایران است و  «کندو»، «ایران اپس»، «مایکت»، «پلازا» و «پارسی هاپ» بیشترین موفقیت را کسب کرده‌اند.

در میان فروشگاه‌های موسیقی نیز «نواک»، «بیپ تونز»، «بلندگو»، «سازی‌ها»، «ساز کالا» و «سرنا» از استارت آپ‌های فروش ابزارآلات و تجهیزات موسیقی، فایل‌های آموزشی و انواع آلبوم‌های موسیقی و سایر خدمات مربوط به این حوزه هستند که بیشترین کاربران را در این حیطه به خود اختصاص داده‌اند.

علاوه بر برندهای معتبری مثل دیجی کالا و بامیلو که تجهیزات الکترونیکی و دیجیتال را ارائه می‌کنند، فروشگاه‌های «آل دیجیتال»، «جانبی» و «پیشرو» نیز به صورت اختصاصی به فروش محصولات دیجیتالی می‌پردازند.

۹. عکاسی، گرافیک و ‌چاپ

«عکس پرینت»، «نیک پرینت»، «مستر تری دی»، «عکاس»، «پیک چاپ» و «رنگیتر» از استارت آپ‌های فعال در حوزه عکاسی و نشر هستند.

۱۰. خدمات مالی و بیمه

استارت آپ‌های بسیاری در زمینه ارائه خدمات مالی فعالیت می‌کنند. برخی از موفق‌ترین آن‌ها در لیست استارت آپ های ایرانی عبارتند از: «زرین پال»، «فون پی»، «وین وین»، «نیک پرداخت»، «اکسپرس»، «باهمتا» و «پی پینگ».

لازم به ذکر است که «بیمه بازار»، «آیبینو» و «بیمیتو»  نیز دو استارت آپ موفق در صنعت بیمه انلاین هستند.

۱۱. آموزش و یادگیری   

استارت آپ‌های آموزشی مانند« فرانش»، «مکتب خونه»، «سون لرن»، «دانشجویار»، «وب یاد»، «پایگاه آموزشی خودیاد»، «استاد بانک»، «استاد سلام» در زمینه ارائه آموزش در لیست استارتاپ های ایرانی برتر قرار دارند.

لیست استارتاپ های ایرانی آموزش و یادگیری

۱۲. تبلیغات اینترنتی

استارت آپ‌های تبلیغاتی مانند «صباویژن»، «ای نتورک»، «فست کلیک»، «حامی مارکتینگ»،‌«ادنگاه»، «کانگرو» و «نودینو» با ارايه خدماتی مانند تبلیغات اینترنتی، موبایلی و کمپین‌های تبلیغاتی از بهترین‌ها در این حوزه هستند.

 ۱۳. سلامت و پزشکی

اپلیکیشن‌هایی مانند «تله طب»، «آزمایش آنلاین»، «دکتر دکتر»،‌ «زوپ»، «سلام دکتر»،‌ «شفاداک»،‌ «درمانکده»، «دکتروان» که با ارائه  خدماتی از قبیل یافتن پزشکان و مراکز درمانی، مشاوره، نوبت‌گیری، پرسش و پاسخ های پزشکی و غیره فعالیت می‌کنند، تنها بخشی از استارت آپ‌های کوچک، اما موفق در زمینه سلامت هستند.

«تن ورز»، «فیت شیپ» و «دکتر بادی» نیز در زمینه تغذیه و تناسب اندام و استارت آپ‌های «دکتر مزاج»، «طبایع» و «نارین گل» در حوزه طب سنتی فعالیت می‌کنند.

برترین استارت آپ‌ها در حوزه روانشناسی نیز عبارتند از: «میلوژی»، «فول فکر» و «گفتاره».

عدم موفقیت استارتاپ ها

 شاید دیدن استارت آپ موفق، هر کارآفرین تازه کاری را برای راه‌اندازی یک استارت آپ امیدوار کند. اما بهتر است بدانید که طبق آمار فوربز بیش از ۹۰ درصد استارت آپ‌ها در همان سال‌های ابتدایی کار خود شکست می‌خورند. این موضوع در کشورهایی که تب استارت آپ در آن‌ها قدرت گرفته مانند ایران، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد و ورود کارآفرینان کم تجربه آن‌ها را به سرعت به سوی ناکامی سوق می‌دهند.

مهمترین دلایل شکست استارت آپ های ایرانی

به طور کلی بر اساس تحقیقات صورت گرفته می‌توان رایج‌‌ترین اشتباهات موثر در شکست استارت آپ‌ها را به صورت عنوان کرد:

  • نداشتن ایده‌ای خلاق
  • شتاب‌زدگی در جذب سرمایه
  • در نظر نگرفتن زمان و شرایط اجرای استارتاپ
  • نبود تحقیقات بازار و نیازسنجی
  • کمک نگرفتن از افراد خبره و شتاب‌دهنده‌ها
  • بی‌اشتیاقی
  • توسعه جغرافیایی غلط
  • نداشتن سرمایه کافی یا نیافتن سرمایه‌گذار با نفوذ
  • عدم آشنایی با کارهای تیمی و نداشتن تیم کاری قوی
  • عدم توجه به یادگیری از مشتری
  • قیمت‌گذاری غلط
  • غفلت در مورد نقش تبلیغات و باراریابی
  • تولید محصول اشتباه
  • عدم انتقادپذیری و پذیرش اشتباهات از سوی بنیانگذاران
  • انتظارات و توقعات بلندپروازانه
  • عدم تمرکز بر یک هدف مشخص
  • در نظر نگرفتن محدودیت‌ها و موانع قانونی
  • ایده‌های کپی برداری شده و تکراری

موانع موجود بر سر راه استارت آپ های ایرانی

علاوه بر عوامل اجرایی و ساختاری موثر بر شکست استارت آپ‌ها، موانع و خلا‌های اساسی نیز بر سر راه استارت آپ‌های ایرانی است. برخی از مهم‌ترین موانعی که باید هر کارآفرین از آن‌ها آگاه باشد تا واقع‌بینانه عمل کند، عبارتند از:

  • نبود حق مالکیت و عدم رعایت حق کپی رایت
  • نبود صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري ريسک‌پذير
  • نبود زيرساخت‌هاي لازم در حوزه فناوري اطلاعات، ارتباطات و تکنولوژي
  • نبود فضای کسب و کار مناسب و امن
  • نبود مراکز آموزشی تخصصی، مراکز رشد و شتاب‌دهنده‌ها