اگر به دنبال یافتن یک ایده خوب برای کسب و کار خانگی هستید یا این که می‌خواهید ایده‌هایی برای افزایش درآمد در کسب و کار خود بیابید، بد نیست بدانید استفاده از تکنیک طوفان فکری (Brainstorming) روشی عالی است که می‌تواند در این زمینه یاری رسان شما باشد. این تکنیک در کسب و کار، معمولا به صورت گروهی انجام می‌شود اما حتی یک کارآفرین منفرد هم به کمک تکنیک‌های عنوان شده در این پست، می‌تواند ایده‌های خوبی تولید کند.

فرایند طوفان فکری به شما کمک می‌کند ایده‌هایی منحصربه‌فرد در دست داشته باشید. در عین حال باعث می‌شود درک بهتری از مسائل کسب‌وکار خود پیدا کنید و در نتیجه متوجه می‌شوید باید روی چه نقاطی تمرکز کنید.

در این مقاله از استارتاپت، ۷ تکنیک برای استفاده از فرایند طوفان فکری را به شما معرفی می‌کنیم. می‌توانید از این موارد برای باز کردن ذهن، ایده‌سازی و یافتن استراتژی‌های جدید برای رشد کسب‌وکار خود بهره ببرید. علاوه بر این، چند اصل و ابزار مفید هم وجود دارد که با پیروی و استفاده از آن، میزان موفقیتتان در این فرایند به حداکثر خواهد رسید.

۱. با یک سوال شروع کنید

پاسخ دادن به یک سوال، روشی ساده برای تولید ایده است. اگر قصد دارید یک کسب‌وکار خانگی داشته باشید سوال محوری فرایند طوفان فکری شما می‎تواند این باشد که چه کسب‎وکاری این قابلیت را دارد تا شما را به اهدافتان برساند.

برای مثال فرض کنید می‌خواهید سفری به دور دنیا داشته باشید از خودتان بپرسید، «چه نوع کسب‎وکار خانگی آنقدر منعطف و قابل حمل است که بتوانم در حین سفر هم به آن مشغول باشم؟» اگر می‎خواهید تعداد کارکنان یا مشتریانتان را افزایش دهید سوال شما می‌تواند این باشد، « آنچه که برای مشتری بیش از هر مورد دیگر اهمیت دارد چیست؟» یا «مشتریان برای پیدا کردن خدمات پس از فروش محصولات من به کجا مراجعه می‎کنند؟»

۲. از یک نقشه ذهنی استفاده کنید

بسیاری از متفکران بزرگ مانند لئوناردو داوینچی و تونی بوزانِ (Tony Buzan) محبوب در قرن بیست و یکم، از نقشه ذهنی استفاده می‎کردند. این نقشه یک تکنیک ایده‌آل برای افرادی است که به ابزار بصری، خوب واکنش نشان می‌دهند. برای نقشه ذهنی اپلیکیشن‎ها و برنامه‎های کامپیوتری متعددی وجود دارد. با این حال، یک قطعه کاغذ و یک مداد هم کارتان را راه می‎اندازد. وقتی تونی بوزان مفهوم نقشه ذهنی خود را معرفی کرد پیشنهاد داد که برای این کار از مداد یا خودکارهای رنگی استفاده کنید.

مراحل استفاده از نقشه ذهنی به این شرح است:

۱. با یک کلمه، سوال یا تصویر در مرکز صفحه شروع کنید.

۲. یک خط را از مرکز به سمت خارج کشیده و یک کلمه، سوال یا کانسپت مرتبط با آن را به خط جدید اضافه کنید.

۳. برای مفاهیمی که در مرحله دوم اضافه کردید خط یا خطوط دیگری کشیده و لغات مرتبط به آنها را ضافه کنید.

۴. تا زمانی که ایده شما شکل بگیرد به اضافه کردن خطوط و اضافه کردن کلیدواژه ادامه دهید.

نقشه ذهن در طوفان فکری

برای مثال، فرض کنیم سعی دارید برای بخش بازاریابی کسب‌وکار خود، ایده جدید پیدا کنید. می‌توانید موضوع اصلی خود را «بازاریابی» در نظر بگیرید. سپس آن را به انشعاباتی چون «جامعه سازی»، «شبکه‌های اجتماعی / PR» و «تبلیغات» تقسیم کنید. برای انشعاب «جامعه سازی» خود می‌توانید «گروه فیس‎بوک» و لینکی موسوم به «برنامه زنده هفتگی در فیس‎بوک» را داشته باشید. برای «شبکه‌های اجتماعی/PR» هم می‌توان مواردی چون «گزارش HARO» و «ایجاد برنامه ماهانه PR» را در نظر گرفت.

۳. نقشه کلمه

نقشه کلمه هم مانند نقشه ذهنی یک روش بصری برای طوفان فکری و یافتن ایده درباره موضوعاتی چون نام تجاری با شعار کاری شما است. در این روش شما باید تمام لغات مربوط به اهداف برند یا کسب‌وکار خود را بنویسید. مثلا، اگر می‎خواهید یک کسب‌وکار باغبانی ارگانیک راه بیندازید شاید کلمه «ارگانیک» و «باغبانی» جزء لغاتی باشد که می‎نویسید. برای هر کلمه هم لغات مرتبط دیگری که به ذهنتان می‌رسد را بنویسید. مثلا لغاتی مانند «سالم»، «تمیز» و «سبزیجات» می‌توانند در بین لغات مرتبط شما قرار داشته باشند.

۴. از تجزیه و تحلیل SWOT بهره بگیرید

اگر طرح کسب‌وکار شما کامل شده، احتمالا با مفهوم تجزیه و تحلیل SWOT در طی فرایند نوشتن طرح خود آشنا شده‌اید. بد نیست بدانید این روش تجزیه و تحلیل فقط برای نوشتن طرح کسب‌وکار کاربرد ندارد، بلکه در مقام یک تکنیک در فرایند طوفان فکری هم عالی عمل می‌کند. با کشیدن یک خط افقی و عمودی از وسط عرض و طول یک برگه کاغذ، یک جدول با چهار خانه ایجاد کنید. در سمت راست بالا «نقاط قوت» (Strengths) و در خانه چپ بالا «نقاط ضعف» (Weaknesses) را بنویسید. خانه راست پایین را به «فرصت‌ها» (Opportunities) و خانه چپ پایین را هم به بخش «تهدیدات» (Threats) اختصاص دهید. در هر خانه لغات، ایده‌ها و مفاهیم مرتبطی که به ذهنتان می‌رسد را بنویسید.

مثلا باید در مورد شروع کار یک وبلاگ تصمیم بگیرید. زیر بخش «نقاط قوت» درباره وبلاگ نویسی که یکی از ایده‌های کسب‌وکاری شما است، یک لیست از جوانب مثبت آن بنویسید. می‌توانید موارد شخصی را هم در این لیست بگنجانید مثلا «هزینه شروع کار کم است»، «من در این زمینه تخصص دارم» و … . همین کار را برای قسمت «نقاط ضعف» انجام دهید مثلا مواردی چون «دانش مربوط به این زمینه را ندارم»، «زمان زیادی طول می‌کشد تا بتوان از وبلاگ درآمد به دست آورد» و … . در بخش «فرصت‎ها» ممکن است بنویسید «راه‎های زیادی برای کسب درآمد از طریق وبلاگ وجود دارد». در بخش «تهدیدات» هم می‌توان گفت «رقابت زیادی در این حوزه وجود دارد».

۵. با کفش‎ مشتریان خود راه بروید

اگر تجزیه و تحلیل‌ها و تصمیم‌گیری‌های شما، تنها بر مبنای دیدگاه مالک یک کسب‌وکار مورد بررسی قرار می‌گیرد باید گفت کار اشتباهی انجام می‌دهید. بهترین ایده‎ها مواردی هستند که مشتریان را تحت تاثیر قرار داده و باعث جذب آن‌ها می‌شوند. بهترین روش برای تولید چنین ایده‌ای راه رفتن با کفش مشتریان یا به عبارت دیگر این است که خود را در موقعیت مشتری تصور کنید. نظرسنجی از مشتریان یکی از راه‎هایی است که در این زمینه می‎تواند کمک کننده باشد البته کار کردن روی بخش‌های دیگر کسب‎وکار مانند بازاریابی، فروش، خرید و سیستم‌های خدمات مشتریان هم می‌تواند تجربه بهتری برای آنها پدید آورد.

۶. سوالات اساسی: چه کسی، چه چیزی، چرا، چه زمانی، کجا و چطور را بپرسید

سوالات تکنیک طوفان فکری

در فرایند طوفان فکری، هدف پیدا کردن جواب سوالاتتان است اما گاهی حتی مطمئن نیستید که باید چه سوالی را بپرسید. در چنین شرایطی بهتر است از سوالات اساسی (چه کسی، چه چیزی، چرا، چه زمانی، کجا و چطور) برای تولید ایده‎هایی استفاده کنید که در کسب‎وکار شما بهبود ایجاد می‌کنند. می‌توانید خیلی ساده این سوالات را لیست کنید اما اگر از نظر بصری قوی هستید می‌توانید آن را از نقطه صفر، به شکل یک نقشه ذهنی دربیاورید به این کار starbursting می‌گویند.

در فرایند starbursting شما با موضوع اصلی در مرکز شروع کرده و سپس از مرکز خطوطی را می‌کشید و سوالات اساسی چه کسی، چه چیزی، چرا، چه زمانی، کجا و چطور را در پایان هر یک می‌نویسید. با استفاده از هر یک از این سوالات، سوالاتی جدید و مرتبط با موضوع اصلی ایجاد کنید. برای مثال، فرض کنیم می‌خواهید از طریق «سیستم همکاری در فروش» درآمد کسب کند. سوال «چطور» می‌تواند به این شکل مطرح شود «محصولاتی که در فروش آن همکاری دارم چطور ارتقاء پیدا می‌کنند؟». سوال «چه کسی»: «افراد ایده‌آل برای خرید محصولات غیر مستقیم من چه کسانی هستند؟» برای هر یک از این سوالات اساسی بهتر است چندین سوال مطرح کنید پس در پرسیدن سوالات بیشتر تردید نداشته باشید.

هر تعداد سوال که به ذهنتان خطور می‌کند را بنویسید.

وقتی سوالات درست را بپرسید می‌توانید پاسخ‌هایی داشته باشید که شما را به سمت ایده هدایت کرده و کمک می‌کند روی حوزه‌های لازم در کسب‌وکار خود تمرکز کنید.

۷. تصور کنید هیچ محدودیتی از نظر پول و زمان وجود ندارد

تا به حال شده از شما بپرسند «اگر برنده لاتاری شوی چه کارهایی انجام می‌‌دهی؟» در این شرایط ذهن شما به سمت رویاها و آرزوهایتان باز می‌شود بی‌اینکه به محدودیت‌های موجود در زندگی کنونیتان توجه نشان دهد.

این کار را برای فرایند طوفان فکری هم انجام دهید. اغلب اوقات، ذهن، برخی از ایده‌ها را با توجه به اینکه منابع لازم برای آن را در اختیار ندارید حذف می‌کند. بنابراین ذهنتان را برای تمام ایده‎های احتمالی باز کنید. فکر کنید اگر پول و زمان مسئله نبود چه ایده‌هایی می‌توانستید داشته باشید. اگر می‌توانستید یک کسب‌وکار راه بیندازید یا اینکه کار بزرگی انجام دهید چه می‌کردید؟

ابزار لازم برای طوفان فکری

وقتی پای طوفان فکری و تولید ایده در میان باشد، یک تکه کاغذ، خودکار و مداد تمام چیزی است که شما به آن نیاز دارید. از آنجا که این کار یک فرایند خلاقانه است به ابزاری هم نیاز دارید که به شما کمک کند ایده‌های برتری را تولید کنید، سپس آنها را بررسی کرده و مورد استفاده قرار دهید. در اینجا چند مورد از این ابزار را به شما معرفی می‌کنیم:

۱. دفترچه ایده: تمام ایده‌های خود را در یک جا نگه دارید. به این ترتیب هر بار خواستید می‎توانید به عقب برگشته و نگاهی هم به ایده‌های قدیمی خود بیندازید. به علاوه، وقتی فرایند طوفان فکری شما تمام شد هم می‌توانید همواره با خود یک دفترچه داشته باشید تا ایده‌های جدیدی که به ذهنتان می‌رسد را در آن درج کنید.

۲. مداد و خودکار رنگی: استفاده از رنگ از نظر زیبایی شناسی دلپذیر است و اگر خلاق باشید این رنگ‌ها می‎توانند به شما کمک کنند. همچنین در مرتب ساختن ایده‌ها هم مفید واقع می‌شوند.

 ۳. اپلیکیشن‌های نقشه ذهنی: می‌توانید برنامه‌های نقشه‌ ذهنی رایگان را به صورت آنلاین پیدا کرده و از آن‌ها بر روی کامپیوتر یا سایر دستگاه‌های خود بهره ببرید.

۴. وایت‌بورد یا یک کاغذ بزرگ: از این مورد اغلب برای جلسات گروهی طوفان فکری استفاده می‌شود اما حتی در صورتی که انفرادی این کار را انجام می‌دهید هم می‌تواند مفید باشد. داشتن سطح بزرگی برای نوشتن، به شما کمک می‌کند محدودیت‌های کار با صفحات کوچک را نداشته باشید.

۵. برگ‌های یادداشت قابل الصاق: مزیت استفاده از این برگه‌ها این است که می‌توانید آنها را در اطراف سطح بزرگی که در اختیار دارید بچسبانید و در صورت لزوم جا به جا کنید.

۶. ضبط صدا: با اینکه برای طوفان فکری باید ایده‌های خود را بنویسید گاهی بد نیست اول آنها را ضبط کنید. ایده‌های گفتاری اغلب می‌توانند ایده‌سازی در ذهن را ساده‌تر کنند. البته اگر در یک گروه حرفه‌ای هستید یا اینکه یک مربی دارید، صحبت کردن درباره مسائل به شفاف‌سازی موضوع کمک کرده و می‌توانید در قبال مطرح ساختن ایده خود بازخورد هم دریافت کنید.

اصول طوفان فکری

هدف از طوفان فکری، ایجاد ایده‌های فراوانی است که بعدها می‌توانید برای رسیدن به اهداف خود، درباره به کار گیری آنها تصمیم بگیرید. متاسفانه، ذهن به سمت فیلترسازی، قضاوت، و ارزیابی ایده تمایل دارد. احتمال دارد برخی از ایده‌های خود را ننویسید چون فکر می‌کنید به درد نمی‌خورند یا اینکه عملی نیستند. در اینجا قواعدی را به شما معرفی می‌کنیم که با پیروی از آن می‌توانید در جلسه طوفان فکری، بهره‌وری خود را افزایش دهید:

۱. قضاوت نکنید: تمام ایده‌هایتان را درج کنید مهم نیست چقدر این ایده‌ها احمقانه با غیرممکن به نظر می‌آیند. فکر می‌کنید داشتن یک برنامه صبحگاهی در شبکه‌های ملی تلویزیون به اعتبار شما می‌افزاید؟ هر چه به ذهنتان می‌رسد را بنویسید. ایده‌های بسیار بلندپروازانه هم باید نوشته شوند چون اغلب می‌توانند شما را به سمت ایده‌هایی هدایت کنند که شدنی هستند. به علاوه، نوشتن این ایده‌ها هیچ ضرری هم ندارد. برای مثال شاید داشتن یک برنامه صبحگاهی در تلویزیون ملی غیرممکن باشد اما این ایده می‌تواند در شبکه‌های محلی یا رادیو عملی شود.

۲. ارزیابی نکنید: فرایند طوفان فکری با یک ذهن پر از ایده‌های خوب و بد سر و کار دارد. ایده شما هر چه که هست آن را بنویسید. نباید زمانتان را صرف تصمیم گرفتن در این مورد کنید که آیا ایده من خوب است و می‌توان آن را اجرا کرد یا نه. ارزیابی ایده‎ها در قدم بعدی انجام می‌شود.