از قدیم گفته‌اند گل بی خار خدا است. همه ما انسان هستیم و مطمئنا لحظاتی را در کارنامه زندگی‌مان داریم که در آن مرتکب اشتباهی شده‌ایم. گاه این اشتباهات باعث خسارت وارد شدن به خودمان شده و گاهی هم موجب آسیب رساندن به فرد دیگری شده است. خوشبختانه در این موارد همیشه می‌توان از معجزه عذرخواهی استفاده کرد تا حال ناخوشایندی که دو طرف درگیرش شده‌اند رفع شود.

معذرت خواستن کار سختی است. و سخت‌تر از خود عذرخواهی، شیوه صحیح انجام آن است. این کار باید با فروتنی، شجاعت و در نظر گرفتن زمان مناسب صورت بگیرد. در این مقاله از استارتاپت بر آن شدیم تا به شیوه صحیح عذرخواهی بپردازیم پس با ما همراه باشید.

«معذرت می‌خواهم» این دو کلمه کوچک می‌تواند ابرقدرتی باشد که موجب دوام رابطه‌ها، شروع دوباره و رفع مشکلات شده و در بهترین سناریوها حتی می‌تواند تسکین دهنده یک خیانت دردناک باشد.

لارن بلوم، وکیل و نویسنده کتاب «هنر عذرخواهی» می‌نویسد «هیچ یک از ما کامل نیستیم. وقتی باعث پیش آمدن دردسر می‌شوید باید توانایی عذرخواهی کردن را داشته باشید». پس چرا انجام این عمل و گفتن برخی از کلمات برای افرادی در سنین مختلف از پسربچه عصبانی گرفته تا همسر شما، تا این حد دشوار است؟ وقتی نوبت شما می‌رسد تا عذرخواهی کنید چطور این کار را انجام می‌دهید تا مخاطب‌تان باور کند شما واقعا معذرت می‌خواهید؟ (یک اشتباه صورت گرفته، نباید راحت از آن بگذرید.) فرقی ندارد چند سالتان باشد به هر حال کار دشواری است – اما شما مرتکب اشتباه شدید کافی است معذرت بخواهید.

چرا عذرخواهی کردن برای شما خوب است؟

طبق نظر دکتر مایکل مک لاف مولف کتاب «فراتر از انتقام: تکامل غریزه بخشندگی» انسان موجودی عجیب است. حرکاتی مانند معذرت خواستن به ما کمک می‌کند رابطه‌های مهمی که به خاطر درگیری آسیب دیده‌اند را ترمیم کنیم. (جالب است بدانید که شامپانزه‌ها بعد از جنگ و دعوا دشمنشان را در آغوش می‌گیرند.)

عذرخواهی کردن همچنین اعتماد ما به فرد مقابل را افزایش می‌دهد. در دانشکده کسب‌وکار دانشگاه هاروارد، تحقیقی صورت گرفته که نشان می‌دهد وقتی محقق آنها قبل از درخواست برای قرض گرفتن تلفن همراه یک فرد غریبه، از عبارت «متاسفم که مشکل پیش آمده» استفاده کرده ۴۷ درصد افراد مورد تقاضا به درخواست او جواب دادند. این در حالی است که بدون گفتن این عبارت تنها ۹ درصد افراد مورد آزمایش حاضر شدند تلفن خود را به او قرض بدهند. حتی این عذرخواهی غیرشخصی کافی بود تا نشان دهد او به شرایط مخاطب خود اهمیت می‌دهد. بنابراین اعتماد غریبه‌ها نسبت به او برانگیخته شده و به درخواست او پاسخ مثبت دادند. (شکل گرفتن پیوندهای سریع این چنینی گاه باعث می‌شود حتی وقتی یک موضوع به وضوح تقصیر ما نیست دست به عذرخواهی بزنیم: متاسفم که آسانسور تا این حد کند حرکت می‌کند، این جمله را به همراه بی‌قرار خود در آسانسور می‌گویید!)

عذرخواهی صحیح علاوه بر استحکام بخشیدن به روابط، مزایای دیگری هم برای دو طرف دارد. برای فردی که از جانب شما آسیب یا خسارت دیده، عذرخواهی می‌تواند قدم اول برای متمایل شدن به بخشش باشد. این موضوع باعث کاهش ریسک ابتلا به افسردگی و مشکلات قلب و عروق در او می‌گردد. در مورد فرد توهین کننده، این حقیقت دردناک است که بداند به فرد دیگری آسیب رسانده و عذرخواهی کردن باعث می‌شود وجدان راحت‌تری داشته باشد.

چرا ما برای انجام این عمل نگرانی زیادی داریم؟ دکتر رایان فهر، استاد مدیریت دانشگاه واشنگتن در سیاتل که تحقیقات وسیعی درباره این موضوع داشته می‌گوید «ما طالب هماهنگی اجتماعی‌ای هستیم که عذرخواهی آن را برای ما به ارمغان می‌آورد. دلیلش این است که دوست داریم خودمان را فرد خوبی بدانیم. من آدم خوبی هستم. فقط اشتباه کردم. قبول مسئولیت برای اتفاقی که افتاده می‌تواند دشوار باشد زیرا باید دیدگاهتان را درباره خود تغییر دهید. به همین دلیل است که اکثرا، بیشتر در بهانه آوردن مهارت داریم تا عذرخواهی.»

عذرخواهی کردن

موضوع این است که شما دارید خودتان را گول می‌زنید: یک عذرخواهی صادقانه می‌تواند ارزشی که برای خود قائل هستید را نیز حفظ کند. دکتر فهر می‌گوید «این کار فرد را از توهین کاملا جدا می‌کند و به عبارتی این پیام را می‌رساند که عمل شما بد بوده اما شما آدم بدی نیستید.» مانع دیگری که برای عذرخواهی کردن وجود دارد احساس آسیب‌پذیری است. عذرخواهی باعث می‌شود احساس شرمندگی کنید. این نوعی ضربه روحی است مگر نه؟ به گفته بلوم فرد مورد نظر مطمئنا اشتباه بزرگ را به سادگی نمی‌بخشد اما اگر این کار را نکنید احساس تقصیر و خجالت زدگی بیش از این‌ها در شما باقی می‌ماند.» پس منتظر چه هستید؟

استراتژی هایی برای عذرخواهی صحیح

برای اشتباهات کوچکی مثل ده دقیقه دیر رسیدن سر قرار با یک دوست عبارت «متاسفم که دیر شد – ترافیک بدی بود» مشکل را حل می‎کند. آردن کلیس، متخصص آداب و معاشرت در کتاب خود با نام «آداب موفقیت کاری» می‎نویسد «هرچه توهین پیش آمده بزرگ‎تر باشد یک معذرت خواهی بزرگ‌تر هم برای رفع آن لازم است.» این عبارت درباره عذرخواهی از یک دوست، همکار یا همسرتان هم صادق است. متخصصان بر این باورند که احتمال اینکه عذرخواهی شما توسط مخاطبتان پذیرفته شود با توجه عناصری کلیدی که در اینجا شرح می‎دهیم می‎تواند افزایش پیدا کند. در هر صورت قلبتان را همراه داشته باشید، حتی یک تلاش مذبوحانه هم وقتی از ته قلب باشد تاثیرگذار و قدرتمند خواهد بود.

دکتر تامار چانسکی یک روانشناس فیلادلفیایی و نویسنده کتاب «خودتان را از اضطراب آزاد کنید» است. به گفته او «انسان‌ها به صداقت اهمیت زیادی می‌دهند. با صداقتی که در این جمله نهفته شده «واو خیلی سخته، نمیدونم چطور بگم» به مخاطب این پیام منتقل می‌شود که این موضوع برای شما اهمیت دارد.»

در زمان مناسب عذرخواهی کنید

در کل تلاش شما بر این است که هر چه زودتر عذرخوهی کنید بهتر است. تاخیر در عذرخواهی می‌تواند نشان دهنده بی‌صداقتی شما باشد. حتما سوال پیش می‌آید که چرا عذرخواهی شما انقدر دیر اتفاق افتاد؟ اما اگر احساسات شما در حال غلیان است کمی صبر پیشه کنید. بلوم معتقد است برای عذرخواهی صادقانه باید آرام شوید. هیچ محدودیتی وجود ندارد. اگر یکی از دوستانتان اولویت زیادی برای شما نداشته و چندین ماه است با او تماس نگرفته‌اید، یک تلاش برای غلبه بر این سکوت چند ماهه می‌تواند او را تحت تاثیر قرار دهد.

پشیمانی خود را نشان دهید

دکتر فهر توصیه می‌کند از جملات معلوم استفاده کنید. «متاسفانه یک سوء تفاهم پیش آمده (غلط). ببخش که تو را برای جشن عروسی دعوت نکردم و باعث شدم احساس کنی کنار گذاشته شدی (درست)») واضح صحبت کنید تا قربانی این واقعه، بداند متوجه اشتباهی که در حقش انجام داده‌اید شده‌اید و فکر نکند فقط می‌خواهید رسم ادب را به جا بیاورید.

اغلب طرف مقابل نیز بی‎تقصیر نیست. شاید از این بترسید که عذرخواهی شما به این معنی است که همه تقصیرات را به گردن گرفته‌اید. حتی در این صورت هم بهتر است شما آن فرد بزرگی باشید که پا پیش می‌گذارد. بلوم می‌گوید «برای آن بخش از مشکل که شما در آن دخیل بودید عذرخواهی کنید: من نباید شروع می‌کردم به داد زدن. متاسفم که شانس کار کردن با هم را به دعوا تبدیل کردم. اغلب این اشتیاق شما وضعیت دفاعی مخاطب را در هم می‌شکند و او نیز با شما هماهنگ می‌شود.

به اعتقاد چانسکی «ما از این میترسیم که کوچک شده و اتصالمان با مخاطب از بین برود. برعکس، عذرخواهی خود می‌تواند لحظه‌ای برای ایجاد ارتباط دوباره باشد.» حتی اگر فکر می‌کنید آنکه باید از او عذرخواهی شود شما هستید باز هم عذرخواهیتان همین تاثیر را دارد. چانسکی: «از خودتان بپرسید چه چیزی باعث می‌شود زودتر حالم خوب شود؟ در تردید ماندن؟ یا اینکه عذرخواهی کنم؟ به این فکر نکنید که چه چیزی عادلانه‌تر است. به آزادی و راحتی خود از این احساس بد، فکر کنید.»

گوش کنید

معذرت خواهی یک گفت و گوی یک طرفه نیست. از نظر بلوم «بهترین عذرخواهی آن است که به صورت مکالمه بین دو طرف باشد». فرد مورد توهین واقع شده، باید فرصت ابراز احساس بدی که به آن دچار شده را داشته باشد تا بتواند آن را پشت سر بگذارد. هر چقدر هم که دردناک و ناراحت کننده باشد باید به حرف‌های گوش کرده و آن را تایید کنید.

جبران کنید

یکی از دوستانتان را به مهمانی دعوت نکرده‌اید؟ با او قرار بگذارید. زیرانداز یوگای خواهرتان را گم کرده‌اید؟ اظهار پشیمانی کرده و برای جبران یک زیرانداز جدید به او بدهید. اما باز هم حواستان به گوش کردن باشد.

به گفته دکتر فهر‌ «اگر یکی از یادگاری‌های باارزش خانوادگی مادرتان را شکستید، از شما انتظار ندارد بگویید اوه پولش را می‌دهم.» در عوض انتظار دارد نشان دهید که میزان ناراحتی او از این اتفاق را درک می‌کنید و متوجه تاثیر این اتفاق روی رابطه‌تان هستید.

اگر نمایش و سرود دخترتان را از دست داده‌اید از او بخواهید در اتاق نشیمن برایتان اجرا کند و شما تماشا کنید. بلوم زیاد طرفدار گل فرستادن نیست به اعتقاد او این کار فقط یک رشوه‌ی خاموش است.

درخواست بخشش نکنید

از نظر بلوم عذرخواهی یک بدهی است که باید پرداخت شود. «برای همین است که می‌گوییم یک عذرخواهی به تو بدهکارم. بخشش یک هدیه است.» فرد مقابل ممکن است با شنیدن جمله «من را می‌بخشی؟» احساس کند تحت فشار قرار دارد. ممکن است طوری به نظر برسد که شما به خاطر احساس خودتان قدم جلو گذاشته‌اید: «من را ببخش تا دیگر در این موقعیت ناراحت کننده نباشم». در عوض می‌توانید مانند یک آرزو این حرف را بزنید «امیدوارم بتوانی من را ببخشی».

روش امن دیگر این است که اجازه دهید فرد متوجه شود چقدر این رابطه برای شما ارزشمند است. توماس می‌گوید «اینکه به تو آسیب رساندم برایم دردناک است زیرا تو بهترین دوست منی. از بودن با هیچ کس دیگر به اندازه اوقاتی که با هم هستیم خوشحال نمی‌شوم.»

در مورد عذرخواهی کردن از همسر انتظار داشته باشید که این کار سخت‌تر باشد

اگر شب گذشته سر شام از روی عصبانیت حرف بدی زده‌اید، همسر شما اکنون به مرور گذشته پرداخته و تک تک اتفاقات ناخوشایند و ناراحتی‌ها و بحث‎های پیش از این را از ذهن می‌گذراند. یک نفس عمیق بکشید و این سوابق را تایید کنید. به اعتقاد چانسکی بهتر است بگویید «می‌دانم که نمی‌توانم تمام ناراحتی‎هایی که پیش از این باعثش بودم را از دلت پاک کنم اما از ته قلب حس بدی نسبت به تمامشان دارم. می‌دانم که باید این مورد را از دلت دربیاورم» – و تمام سعی خود را برای این کار بکنید.

خلاف آن را ثابت نکنید

دکتر نیک اسمیت استاد فلسفه دانشگاه نیوهمپشایر و مولف کتاب «اشتباه می‌کردم: معنای عذرخواهی» معتقد است اعمال آینده شما نیز باید صداقت عذرخواهی شما را نشان دهد و آن را زیر سوال نبرد.

از نظر بلوم لازم نیست بارها و بارها برای یک مسئله عذرخواهی کنید. اگر فرد مخاطب شما، اولین بار عذرخواهیتان را قبول نکرد اجازه دهید زمان بگذرد، سپس یک بار دیگر تلاش کنید. گاهی اوقات کمی فاصله افتادن به دوست شما اجازه می‌دهد از دید دیگری به موضوع نگاه کند. اگر باز هم بعد از قبول عذرخواهی از سوی او رابطه‌تان گرم نشد می‌توانید بپرسید «کاری هست که بتوانم انجام دهم تا شرایط تغییر کند؟»

اجازه ندهید ناراحتی‌ها هر چقدر کوچک یا بزرگ هم که باشد رابطه‌های شما را از هم بپاشاند. شما برای عذرخواهی کردن از چه روشی استفاده می‎کنید؟