اگر اهل دیدن فیلم و سریال باشید، حتما سریال فرار از زندان را دیده‌‌اید و پرنده‌های کاغذی (درناهای کاغذی) که مایکل اسکافیلد به عنوان نشانه از آن‌ها استفاده می‌کرد را به خاطر دارید. بله این پرنده‌های کاغذی معروف، نماد داستان اوریگامی هستند. ما در این مطلب از استارتاپت، قصد داریم تا شما را با این هنر پیچیده و زیبا، بیشتر آشنا کنیم.

اوریگامی چیست؟

اوریگامی، هنر تاکردن کاغذ است که شامل تا کردن یک صفحه کاغذ مربعی (اغلب با یک طرف رنگی) به یک شکل خاص بدون برش، چسب زدن یا حتی نشانه‌گذاری آن است.

معنای اوریگامی

اوریگامی در ابتدا به عنوان اوریکاتا (orikata) به معنی اشکال تاخورده شناخته می‌شد. اصطلاح اوریگامی از کلمات ژاپنی oru (تا کردن) و گامی (کاغذ) گرفته شده است. در اواخر دهه ۱۸۰۰، اصطلاح تا کردن كاغذ از orikata (اشکال تاشده) به اوریگامی تغییر شکل یافت.

تاریخچه و داستان اوریگامی

از آنجا که کاغذ با گذشت زمان از بین می‌رود و می‌پوسد، تعیین تاریخ دقیقی برای داستان اوریگامی دشوار است. به طور کلی پذیرفته شده که کاغذ در حدود ۱۰۵ سال بعد از میلاد مسیح در چین اختراع شده است. نوشته‌های ثبت شده مربوط به آن دوره محدودند، بنابراین مشخص نیست که آیا اوریگامی، ابتدا از چین شروع شده است یا ژاپن؟ با این‌ حال، کسی تردید ندارد که ژاپن، اوریگامی را به صورت هنر امروزی توسعه داده است.

اگرچه بیشترین ارتباط با ژاپن گره خورده است، اوریگامی همچنین ریشه‌هایی در چین و اروپا دارد. در اینجا، ما به تاریخچه منحصر به فرد این هنر می‌پردازیم تا بفهمیم این فرهنگ، شکل هنری زیبا و محبوب خود را چگونه شکل داده است.

هنرمندان خلاقی از چند کشور مختلف به تکامل شکل ظاهری هنر اوریگامی به شیوه‌ای که امروز می‌بینیم، کمک کرده‌اند. در ادامه این کشورها و نقش آن‌ها در این هنر را با هم بررسی می‌کنیم.

اوریگامی در چین

یک استدلال که ادعا می‌کند تا کردن کاغذ، یک اختراع چینی است. به همین خاطر است که مواد مورد نیاز این هنر، یعنی کاغذ، توسط چینی‌ها اختراع شد. می‌دانیم که کاغذ در چین اختراع شد. اختراع کاغذ به طور سنتی به کای لون، یک فرد چینی که در زمان «سلسله هان» زندگی می‌کرد، نسبت داده می‌شود. طبق تحقیقات انجام شده، تا کردن کاغذ و ایجاد هنر از آن هم اندکی پس از به وجود آمدن کاغذ انجام شده است.

طبق یک گمانه زنی، این چینی‌ها بودند که هنر تا کردن کاغذ را اختراع کردند. امروزه، این شکل هنری به عنوان «ژه‌ژی» (zhe zhi) شناخته می‌شود، اصطلاحی که می‌تواند به معنای «کاغذ تا خورده» ترجمه شود.

یکی از روش‌هایی که تاکردن کاغذ در جامعه چین مورد استفاده قرار گرفته و هنوز هم وجود دارد، برای اهداف تشریفاتی است. «یوانبائو» احتمالا قدیمی‌ترین نمونه است. اثر ایجاد شده در این روش، کاغذهای تاخورده‌ زرد رنگی هستند که مانند تکه‌های طلا به نظر می‌رسند. این کاغذها، اغلب در هنگام تدفین سوخته می‌شوند زیرا گمان می‌رود در هنگام سفر به دنیای دیگر به عنوان پول و ارز برای فردی که از دنیا رفته عمل می‌کنند. هنوز مشخص نیست که چه زمانی، سنت تا کردن یوانبائو شروع شده است (احتمالا نزدیک به ۱۰۰۰ میلادی). گمانه زنی‌هایی شده است که این سنت به سلسله سونگ مربوط می‌شود و هنوز هم توسط چینی‌ها انجام می‌شود.

اوریگامی در ژاپن

این‌طور به نظر می‌رسد که هنر تاکردن کاغذ توسط راهبان بودایی از چین به ژاپن سفر کرده است. گمانه زنی‌هایی وجود دارد که یک راهب به نام دوکیو، این هنر را به ژاپن آورده است.

ژاپنی‌ها در قرن ششم از کاغذ استفاده کردند. درست است که فرهنگ‌های دیگر به اشکال مختلفی در تا کردن کاغذ مشارکت داشتند، اما این ژاپنی‌ها بودند که برای اولین بار امکان استفاده از کاغذ را به عنوان وسیله‌ای برای هنر کشف کردند. ژاپنی‌ها کیفیت کاغذ را به حدی بهبود بخشیدند که برای تا کردن مناسب بود. اگرچه هیچ مدرک محکمی درباره اوریگامی قبل از سال ۱۶۰۰ وجود ندارد، در سال ۱۶۸۰ شعری کوتاه از Ihara Saikaku، شاعر و نویسنده، به اوریگامی پروانه اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که تا چه اندازه تاکردن کاغذ در فرهنگ ژاپنی ریشه داشته است. قدیمی‌ترین نوشته در مورد داستان اوریگامی ژاپنی، «چگونه هزار درنای کاغذی را تا کنیم»، مربوط به سال ۱۷۹۷ است.

اوریگامی در اروپا

اروپا هم سنتی در زمینه تاکردن كاغذ دارد كه به قرن دوازدهم یا قبل از آن بازمی‌گردد، زمانی که عرب‌ها، سنت تاکردن مبتنی بر ریاضی را به اسپانیا آوردند. جهان عرب، کاغذ را در قرن هشتم ساخت و عرب‌ها تاکردن کاغذ را در قرن دوازدهم به اسپانیا بردند که بعدا در اسپانیا و آمریکای جنوبی محبوب شد.

 تصور می‌شود كه در اروپا، تاکردن كاغذ از تاکردن دستمال سفره شروع شده است، روشی كه در قرن ۱۷ رایج شد. درست مانند اوریگامی ژاپنی، تاکردن دستمال از روش‌ها و تکنیک‌های مختلفی برخوردار بود که منجر به مجموعه‌ای از اشکال انتزاعی و تصویری می‌شد. اسپانیایی‌‌ها بیشتر تاکردن کاغذ را به یک شکل هنری به نام پاپیروفلکسیا یا پاژاریتا توسعه دادند.

سرانجام، این علاقه به تاکردن، از دستمال سفره‌ها در مهمانی‌های شام فراتر رفت و راهی مدارس شد، یعنی در برنامه درسی پیشگامانه فردریش فروبل. فروبل آلمانی، به عنوان بنیان‌گذار مهدکودک‌ها، چند فعالیت عملی را در موسسات بازی و فعالیت خود، از جمله تاکردن کاغذ گنجانید. این کودکان با اوریگامی آشنا شدند و در نهایت این امکان را فراهم کرد که این شکل هنری در سراسر قاره شکوفا شود. در دهه ۱۸۰۰، کودکان در سن مهدکودک در اروپا و ژاپن مشغول یادگیری تاکردن کاغذ بودند.

محبوبیت اوریگامی

امروزه بسیاری از افراد علاقه دارند که اوریگامی را یاد بگیرند، زیرا کاغذ، ماده اولیه ارزانی است. اولین سوابق اوریگامی نشان می‌دهد که این هنر در درجه اول به دلایل مذهبی یا تشریفاتی مورد استفاده قرار گرفته است. سرانجام، هرچه مردم به آن علاقه بیشتری پیدا کردند، اوریگامی برای اهداف تزئینی و هنری به کار رفت. همچنین از آن به عنوان ابزاری برای آموزش اصول اساسی ریاضی و هندسه استفاده شده است.

اولین شکل اوریگامی توسط راهبان و رهبران مذهبی ژاپن ساخته شده است. سرانجام ثروتمندان و نخبگان ژاپنی هم شروع به ایجاد اوریگامی کردند. چرا اوریگامی محدود به این بخش کوچک از جامعه بود؟ خب، کاغذ دست‌ساز یک کالای لوکس بود که فقط در دسترس تعداد معدودی بود، بنابراین یک فرد ژاپنی معمولی نمی‌توانست آن را بخرد. ژاپنی‌های ثروتمند هم نسبت به همتایان طبقه پایین خود، زمان بیشتری برای اختصاص دادن به این هنر داشتند.

در ابتدا، تاکردن کاغذ در ژاپن باستان، صرفا برای اهداف تشریفاتی استفاده می‌شد که اغلب ماهیت مذهبی داشت. راهبان ژاپنی، شکل‌های اوریگامی را برای اهداف مذهبی درست می‌کردند. همچنین اوریگامی در مراسم رسمی مختلف از جمله تاکردن پروانه‌های کاغذی برای تزئین بطری‌های ساکی (نوعی نوشیدنی ژاپنی) در مراسم عروسی زوج‌های ژاپنی استفاده می‌شد. Tsutsumi، لفافه‌های هدیه کاغذی، در برخی از مراسم‌ها برای نشان دادن صمیمیت استفاده می‌شدند. Tsuki ، تکه‌های کاغذی تاشده همراه با یک هدیه ارزشمند، نمونه دیگری از کاغذهای تشریفاتی است.

تا دوره ادو (Edo) (۱۶۰۳-۱۸۶۸)، تاکردن كاغذ در ژاپن در کنار جنبه تشريفاتی، جنبه تفریحی هم پیدا کرد. این کار به عنوان شکل جدیدی از هنر در نظر گرفته شد که با تولید انبوه کاغذ و سهولت دسترسی به آن فراگیرتر شد. با ارزان‌تر شدن کاغذ، افراد عادی شروع به ساختن اشکال اوریگامی به عنوان هدیه یا ایجاد کارت‌ها و پاکت‌های تاخورده برای مکاتبات خود کردند. اوریگامی همچنین به عنوان یک ابزار آموزشی مورد استفاده قرار گرفت، زیرا فرآیند تاکردن، مفاهیم زیادی را دربر می‌گیرد که به مطالعه ریاضیات مربوط است.

اولین کتاب در مورد داستان اوریگامی به نام Sembazuru Orikata (هزار درنای تاشده)، توسط آکیساتو ریتو (Akisato Rito) نوشته شده و در سال ۱۷۹۷ منتشر شده است. البته این کتاب بیشتر در مورد سنت‌های فرهنگی است تا یک سری دستورالعمل‌ها در مورد اوریگامی! یک داستان قدیمی در ژاپن وجود دارد که می‌گوید اگر شخصی، هزار درنای کاغذی را تا کند، آن‌ها یک آرزوی خاص را برایش برآورده می‌کنند.

آکیرا یوشیزاوا

آکیرا یوشیزاوا اغلب به عنوان «استاد بزرگ اوریگامی» شناخته می‌شود. یوشیزاوا شکل هنری سنتی اوریگامی را متحول کرد. او که در سال ۱۹۱۱ متولد شد، وقتی که کودک بود، اوریگامی را فراگرفت. او در دهه ۲۰ زندگی خود، از دانش خود در مورد اوریگامی برای تدریس به کارمندان جدید در یک کارخانه که برای تکمیل کار خود به مفاهیم هندسی نیاز داشتند، به عنوان ابزار آموزشی استفاده کرد. در سال ۱۹۵۴، یوشیزاوا کتاب پیشگامانه «هنر اوریگامی جدید» را منتشر کرد. او در این کتاب، نمادها و نشانه‌هایی را که ما امروزه در توصیف چگونگی چیدمان یک مدل خاص استفاده می‌کنیم، پایه‌گذاری کرد و افراد را در سراسر جهان با هنر در حال تحول اوریگامی آشنا ساخت. همچنین این کتاب، یوشیزاوا را به یک فوق ستاره اوریگامی تبدیل کرد. او باقی عمر خود را به عنوان «سفیر فرهنگی» ژاپن سپری کرد، زیرا مردم را از سایر نقاط جهان با تکنیک‌های اوریگامی آشنا کرده و به آن‌ها آگاهی می‌داد.

یوشیزاوا در سال ۲۰۰۵ درگذشت، اما تخمین زده می‌شود که وی در طول زندگی پربار خود بیش از ۵۰.۰۰۰ شکل مختلف را خلق کرده است. متاسفانه، تنها چند صد مورد از این مدل‌ها به طور رسمی در كتاب‌های اوریگامی او منتشر شده‌اند. یوشیزاوا همچنین پیشگام تکنیک محبوب اوریگامی مرطوب است که شامل اسپری کردن کاغذ با غبار ریز آب به منظور ایجاد چین‌هایی با ظاهری گردتر و شبیه به مجسمه است. کتاب فوق‌العاده‌ای که شامل کارهای وی به نام «آکیرا یوشیزاوا» است، در سپتامبر ۲۰۱۶ منتشر شد.

تغییرات مدرن

داستان اوریگامی در ابتدا، اجازه برش یا چسباندن را نمی‌داد، اما استانداردها طی سال‌های متمادی به طور قابل توجهی از بین رفته‌اند. امروزه، شما بسیاری از کتاب‌های اوریگامی را با مدل‌هایی مشاهده خواهید کرد که شامل نوعی برش یا چسباندن برای افزایش ثبات در طراحی نهایی هستند.

روشی دیگری که در آن اوریگامی تکامل یافته، این است که شکل‌ها منحصرا با کاغذ اوریگامی ساخته نمی‌شوند. امروزه شما می‌توانید افرادی را پیدا کنید که با کاغذ بسته‌بندی، کاغذ تایپ، کاغذ بریده شده از روزنامه یا کتاب و اشکال مختلف کاغذ دست‌ساز کار می‌کنند. در این زمینه یک گرایش «سبز» هم وجود دارد که شامل ساخت اوریگامی از کاغذهای دور ریختنی است، مانند روزنامه‌های قدیمی و پاکت‌نامه‌های بلااستفاده. همچنین می‌توانید شکل‌های اوریگامی را از اسکناس درست کنید تا هدیه نقدی را به روشی منحصر به فرد ارائه دهید.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، افراد زیادی در ایالات متحده تکنیک‌های پیشرفته‌ای را برای اوریگامی موجودات و حشرات در پیش گرفتند که الهام‌بخش سایرین بود. در اوایل دهه ۱۹۹۰، فردی به نام لنگ، یک برنامه رایانه‌ای (TreeMaker) برای کمک به چینش دقیق پایه‌ها و برنامه دیگری به نام (ReferenceFinder) را برای یافتن کوتاه‌ترین و کارآمدترین راه برای تاکردن هر نقطه یا خط در یک مربع واحد تهیه کرد.

تعداد زیادی از جوامع اوریگامی در سراسر جهان وجود دارد. به ویژه انجمن علمی دانشگاهی اوریگامی ژاپن قابل توجه است که کانالی برای ایجاد خلاقانه‌ترین سازه‌ها در اوریگامی معاصر می‌باشد.

روز اوریگامی

پس از جنگ جهانی دوم، علاقه زیادی به داستان اوریگامی در آمریکای شمالی به وجود آمد و موضوع به طور گسترده، خصوصا توسط فولکلور گرشون لگمن در ایالات متحده، مورد بررسی قرار گرفت. در سال ۱۹۵۵، لگمن نمایشگاهی را در آمستردام از اوریگامی استاد ژاپنی آکیرا یوشیزاوا (۲۰۰-۱۹۹۵) ترتیب داد. یوشیزاوا هنرمند اوریگامی برتر زمان خود محسوب می‌شد و کارهای وی، الهام‌بخش نسل بعدی این کار بود. همچنین در دهه ۵۰، لیلیان اوپنهایمر به محبوبیت کلمه اوریگامی و معرفی آن در میان آمریکایی‌ها کمک کرد. او در سال ۱۹۵۸، مرکز اوریگامی آمریکا را در نیویورک تاسیس کرد، از رسانه‌ نسبتا جدید تلویزیون برای محبوب کردن این فرم هنری استفاده کرد و چند کتاب در زمینه اوریگامی را با شری لوئیس سرگرم‌کننده کودکان و ستاره تلویزیون تولید کرد. اوپنهایمر درباره علت کارهایش گفته است: «چرا فقط ژاپنی‌ها باید تمام لذت آن را ببرند؟» در دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۷۰، هنرمندان آمریکایی مانند فرد رهم و نیل الیاس تکنیک‌های جدیدی ایجاد کردند که مدل‌هایی با پیچیدگی بی‌سابقه را تولید می‌کردند.

۲۴ اکتبر سالروز تولد لیلیان اوپنهایمر (۱۹۹۸-۱۹۸۸) است که اولین گروه اوریگامی را در آمریکا تاسیس کرد. او همچنین یکی از بنیان‌گذاران انجمن اوریگامی انگلیس و آمریکا بود. او یک زن پویا بود که از جادویی که در یک تکه کاغذ یافته بود خوشحال بود و می‌خواست آن را با جهان به اشتراک بگذارد.

در ژاپن، ۱۱ نوامبر روز اوریگامی است که درنای کاغذی به نمادی از صلح تبدیل شده است.

انجمن اوریگامی آمریکا برای تجلیل از لیلیان اوپنهایمر، این زن پویا، از جشن تولد لیلیان در ۲۴ اکتبر تا روز اوریگامی که در ۱۱ نوامبر است، به مدت دو هفته و نیم جشن می‌گیرد.

آیا می‌دانستید؟

روز اوریگامی مصادف با روزی است که در سال ۱۹۱۸ جنگ جهانی اول به پایان رسید؟

چگونه روز اوریگامی را جشن بگیریم؟

  • اگر تاکنون هرگز اوریگامی را امتحان نکرده‌اید، شاید امروز روز یادگیری شما باشد! با درنا شروع کنید، یکی از شناخته‌شده‌ترین مدل‌ها در داستان اوریگامی در سراسر جهان.
  • اگر از قبل اوریگامی را می‌شناسید، از این روز استفاده کنید تا یک تکنیک جدید اوریگامی یا کار روی یک مدل جدید و پیچیده را شروع کنید.